تحليل بازنمايي مخاطرات طبيعي در كتاب‌هاي درسي دورۀ راهنمايي و دبيرستان

مخاطرات طبيعي پديده‌هايي تكرارپذيرند كه اغلب با آسيب‌هاي سخت مادي و معنوي همراه‌اند و به همين دليل به‌عنوان مسئله در مجامع علمي پذيرفته ‌شده‌اند. در نظام آموزشي فعلي ايران نيز اين مسئله در كتاب‌هاي درسي كه مهم‌ترين ابزار آموزش است گنجانده‌ شده است، از اين‌رو بررسي محتواي كتاب‌هاي درسي براي مشخص كردن نحوۀ پرداختن به اين‌گونه مسائل ضروري است. براي اين منظور از روش تحليل محتواي اسنادي استفاده شد. نتايج بررسي تصاوير و محتواي كتاب‌هاي سه پاية دورۀ راهنمايي نشان داد كه از كل مطالب دروس مطالعات اجتماعي، 6.4 درصد پاراگراف‌ها به موضوع مخاطرات طبيعي اختصاص داده ‌شده است. در كتاب‌هاي درسي جغرافياي پايه‌هاي اول و دوم متوسطه در مجموع 7.1 درصد پاراگراف‌ها به اين موضوع اشاره دارد و درصد ارائۀ اين مطالب نسبت به‌كل محتواي آنها معنا‌دار نيست. همچنين 33 درصد از كتاب جغرافياي سال سوم دبيرستان با موضوع مخاطرات طبيعي مرتبط است كه از كل مطالب ارائه‌شده به شكل متن در آن به‌ترتيب حدود 26 درصد به زمين‌لرزه، 3 درصد به آتش‌فشان، 40 درصد به سيل، 14 درصد به خشكسالي، 13 درصد به زمين‌لغزش و 4 درصد به تگرگ، سونامي و فرونشست اختصاص دارد. در مجموع 17.41 درصد از كل كتاب‌هاي جغرافيا به موضوع مخاطرات مرتبط است. در درس «انسان و محيط ‌زيست»، مباحث مرتبط به مخاطرات طبيعي حدود 21.2 درصد است كه نسبت به‌كل مطالب بسيار ناچيز است. ديگر يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه در بين انواع مخاطرات، هرچند زمين‌لرزه، بيشترين آسيب‌پذيري را در چند دهۀ گذشته به ايران تحميل كرده، اما ردۀ چهارم اهميت را در تحليل محتواي كتاب‌هاي درسي به خود اختصاص داده است. شايان ذكر است كه دربارۀ آتش‌فشان كه در رتبۀ دوم قرار گرفته، هيچ محتوايي از آسيب‌پذيري ناشي از آن در ايران گزارش نشده است كه اين موضوع نشان‌دهندۀ ناهماهنگي محتويات دروس ارائه‌شده و سطح آسيب‌پذيري پيش‌بيني‌پذير ضمني جامعه است.