اعتبارسنجي سندي و محتوايي حديث «قلوب‌الملوك» در منابع فريقين

از جمله مستنداني كه باورمندان به انفعال در نظام سياسي به آن تمسك مي‌جويند، روايتي است مشهور به «قلوب ‌الملوك» كه در آن به مردم توصيه شده از دشنام و مقابله با پادشاهان ظالم و ستمگر پرهيز كرده و صرفاً با دعا و تضرّع از خدا بخواهند قلب‏هاي ملوك را با آنان مهربان سازد. مهمترين موضوع اين روايت، بسنده ‌كردن به دعا و عدم اقدام جهت اصلاح حاكمان و امور سياسي نامطلوب است. پژوهش حاضر با هدف پاسخ به شبهه انفعال با روشي توصيفي ـ تحليلي و رويكرد انتقادي پس از ذكر تاريخ نقل اين حديث در منابع فريقين به بررسي اعتبار سندي و متني آن پرداخته است. اعتبارسنجي سندي اين روايت نشان ميدهد كه حديث مذكور داراي ضعف سندي است چرا كه اولين ظهور آن در قرن سوم در منابع اهل سنت بوده و سپس به منابع شيعي منتقل شده و به‌تدريج وارد متون تفسيري و كلامي شده ‌است. اعتبارسنجي محتوايي روايت نيز نشان مي دهد كه قرآن كريم و ديگر آموزه هاي ديني نه تنها مؤيد اين محتوا نيستند، بلكه به مشاركت فعالانه در سياست و نقد و نظارت حاكمان، دعوت مي‌كنند. روايات معتبري نيز در مقابل روايت مذكور وجود دارد كه آن را در آزمون عرضه حديث بر سنتِ معتبر با چالشي جدي مواجه مي‌سازد.