تحليل كمّي و كيفي اختلاف مسلمانان در قرائت قرآن پيش از توحيد مصاحف

از جمله حوادث مهم تاريخ قرآن كريم، واقعه توحيد مصاحف است. اين رويداد محصول اختلاف مسلمانان در قرائت قرآن و راه‌كار ارائه شده براي حل آن مي‌باشد. هرچند تاكنون پژوهش‌هاي مختلفي درباره اين واقعه و چگونگي اجراي آن انجام شده‌‌ اما زمينه اين اتفاق يعني اختلاف مسلمانان مورد غفلت قرارگرفته است و درباره آن شاهد پژوهشي نيستيم. اين مقاله درصدد‌‌ است با نگاهي تاريخي و با روش توصيفي ـ تحليلي به‌بررسي روايات حاكي از اختلاف مسلمانان در قرائت قرآن‌ كه منجر به ‌توحيد مصاحف شد، بپردازد؛ تا ضمن اشاره به‌پيشينه تاريخي اين رخداد، نشان دهد ‌كه اين اختلاف از چه كميت و كيفيتي برخوردار بوده و در چه زمان و مكاني بروز و ظهور داشته است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد: اولاً بسياري از تحليل‌هاي ارائه‌شده درباره توحيد مصاحف، مورد تأييد نمي‌باشند؛ ثانياً شاهد غلو و بزرگ‌نمايي در نقل اين حادثه تاريخي هستيم؛ ثالثاً اوج اختلاف‌هاي گزارش شده در سال‌هاي23 تا 25ق‌ هم از جهت كميّت و هم از جهت كيفيت محدود بوده‌اند؛ رابعاً گاه اصلاً اختلاف نه ‌به‌خاطر قرائت‌هاي متفاوت بلكه تنها به‌خاطر انتساب قرآن به‌برخي از صحابه و از ترس وقوع اختلافي همچون اختلاف اهل كتاب در ميان مسلمانان بوده؛ خامساً علت اصلي اختلاف، تفاوت مصحف ابن‌مسعود با ديگران بوده ‌كه منجر به‌رويارويي شديد اقليتي محدود با اكثريت جامعه اسلامي شده ‌است.