تحليل گفتمان سوره تحريم بر اساس الگوي فركلاف

مدل تحليل سه سطحي فركلاف، بر اساس توصيف، تفسير و تبيين مي تواند در بررسي ديدگاه يا نگرش قالب بر متون در جامعه و اينكه چه ديدگاهي با كدام زير بناي فكري، يك متن مشخص را توليد كرده كمك نمايد. لذا مي توان ازاين طريق، ذهنيت اجتماعي را از متن به چالش كشيد و در اصلاح و تغيير كنش هاي اجتماعي تأثير گذاشت. با الهام گيري از روش فركلاف مي توان رويكرد سوره هايي را كه منابع حديثي كمي براي تفسير و تبيين دارند و يا بر اساس نگاه حاكم بر جامعه، برداشت ناصحيحي از آن رفته است، كشف نمود. سوره تحريم (به اعتراف خليفه دوم) درباره دو دختر خلفا نازل شده است. اما مفسرين به جهت تعصبات اعتقادي به واكاوي رفتار ايشان نپرداخته اند. روايات موجود در شأن نزول هم به همان علت، ناكارآمد مي نمايد. در اين پژوهش سوره تحريم به مثابه يك گفتمان، مورد تحليل قرار گرفت. در مرحله توصيف، واژگان «صغو»، «مولي»، «ظهير» و... بررسي شد. تمايل به انحراف و عدم پشيماني از رفتار، در همسران به جايي رسيد كه خداوند و صالح المؤمنين(ع) بعنوان پشتيبان پيامبر(ص) در برابر ايشان قرار مي گيرند. در مرحله تفسير، نگرش قالب اين سوره، حكايت از همدستي همسران با منافقيني دارد كه دست به توطئه اي نابخشودني زده اند، تا جاييكه پيامبر رحمت(ص) كه در نهايت مدارا با اهل خويش هستند از طرف خداوند با پيشنهاد طلاق ايشان روبرو مي گردند. در مرحله تبيين، هدف نزول سوره، افشاي دست توطئه گران بيان شده و اينكه جامعه بتواند مسير درست را پس از رحلت پيامبر(ص) بوده است.