روش ‌شناسي فهم قرآن در تفسير الهي اردبيلي

كمال الدين حسين الهي اردبيلي، از دانشمندان شيعه در اواخر سده نهم و نيمه اول سده دهم هجري است. او مفسر، متكلم، فيلسوف، فقيه و اصولي است كه بالغ بر سي اثر به زبان‌هاي عربي، فارسي و تركي نگاشته است. الهي اردبيلي تفسيري شامل سوره حمد و آيات آغازين سوره بقره به زبان عربي دارد كه به تازگي نسخه خطي آن از سوي علي صدرايي خويي و ثريا قطبي تصحيح و تحقيق شده است. پژوهش حاضر با روش توصيفي-تحليلي، به بررسي روش‌هاي فهم قرآن كريم مبتني بر متن آيه و فراي متن آيه در تفسير الهي اردبيلي پرداخته است. يافته‌هاي تحقيق حاكي از آن است كه الهي در سطح متني، با واكاوي متن آيه و موشكافي سطوح زباني، از جمله مفردات قرآني شامل ريشه‌شناسي و اشتقاق، بيان معناي واژگان، روابط معنايي و دستور زبان و در سطح ادبي با بهره‌گيري از دانش بلاغت، تلاش كرده به فهم عميق‌تري از آيات قرآن دست يابد. او در سطح فراي متن آيه با پرداختن به متون مرتبط با آيه و با تكيه بر روابط درون‌متني از جمله آيات نظير و روابط بينامتني با متون روايي و تفاسير ديگر به تفسير آيات قرآن پرداخته است. نتيجه آنكه هر چند الهي اردبيلي در تفسير خود به بررسي‌هاي زباني و ادبي توجه بيشتري نشان داده، اما در دريافت هاي خود، به يك روش خاص پايبند نبوده و با روش اجتهادي جامع، به تفسير قرآن كريم روي آورده است.