تقابل ايمان و كفر

بحث ما درباره ملاك ارزش‌هاي اخلاقي از نظر اسلام و ساير مكاتب اخلاقي بود و اينكه اين ارزش‌ها در چه شرايطي ثابت مي‌شود. ارزش‌هاي اخلاقي مي‌توانند مطلوب، نامطلوب، مثبت يا منفي باشند و داراي مراتب‌اند و اسلام براي آنها حد نصابي قائل است كه همه موظفند آن را شناخته، با توجه به آن، برنامه‌هاي خود را تنظيم كنند. حد نصاب ارزش‌ها مؤيدات و مقدمات ارزش‌هاي اصلي محسوب مي‌شوند. بعضي از مراتب نيز مخصوص انبيا و اولياي خاص خداست كه امثال ما از درك آنها عاجزيم، اما بسياري از مراتب ارزش‌ها را مي‌توان درك و تعريف كرد و لوازم آن را برشمرد. روح همه ارزش‌هايي كه مورد قبول اسلام است، ايمان به خداست. به ميزان دخالت ايمان در هركاري، ارزش آن كار معين مي‌شود. البته ايمان با علم (دانستن) تفاوتي ظريف دارد؛ زيرا علم با كشف واقعيت براي انسان ـ هرچند بي‌اختيار و بدون تلاش ـ حاصل مي‌شود، اما در ايمان عنصر اختيار وجود دارد؛ يعني بعد از علم، انسان بايد آن را بپذيرد و به لوازم آن ملتزم باشد. ازاين‌رو ممكن است با وجود علم، ايمان وجود نداشته باشد. همچنان‌كه فرعون مي‌دانست حضرت موسي (ع) پيامبر است، اما مي‌گفت: «مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرِي» (قصص: 38) يا «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَي» (نازعات: 24).