كاربرد رمز در شعر خزعل الماجدي و نسيم شمال بر اساس نظريۀ زيبايي-شناسي انتقادي

ادبيات هر دوره‎اي متأثّر از اوضاع و شرايطي است كه با آن تعامل دارد. شعر خزعل ماجدي (متولّد 1951) و نسيم شمال (1313- 1249) نيز متأثّر از شرايطي است كه از ديرباز، دشمنان براي عراق و ايران پديد آورده بودند. اين دو شاعر در ابعادي گسترده و با نگرشي سلبي‎نگر، وضعيت جامعۀ خود را نقد كرده‎اند. نظريۀ زيبايي‌شناسي انتقادي به‌عنوان محصول مكتب فرانكفورت در قرن بيستم پا به عرصۀ وجود گذاشت و عمده‎ترين هدفش را مي‎توان مخالفت با وضعيت موجود و درنهايت رهايي‎ انسان معاصر به‎عنوان موجودي آزاد دانست. جريان ادبي شعر عربي و فارسي به‎دليل اشتراك در شرايط اجتماعي – فكري - سياسي، تجربه‎هاي مشتركي را رقم زد كه اين تحوّل تقريباً هم در محتوا و هم در فرم آثار ادبي دو ملّت قابل مشاهده است. يكي از مهم‎ترين عناصر شعري مشترك خزعل ماجدي - به‌عنوان شاعر عراقي - و نسيم شمال - شاعر ايراني - روح و فضاي انتقادي است كه بر اشعارشان سايه افكنده است. شيوۀ به‎كار گرفته‌شده در نوشتار پيش رو، تطبيق اشعار دو شاعر ايراني و عراقي براساس مكتب آمريكايي و برمبناي تحليل و تفسير كتابخانه‎اي است. اين دو اديب همچون نظريه‎پردازان مكتب فرانكفورت و نظريۀ زيبايي‎شناسي انتقادي، ايدئولوژيكي بودن هر نوع اثر ادبي و غير ادبي را نفي مي‎كنند و اصالتش را در استقلال آن مي‎دانند. پژوهش حاضر بر آن است تا اصلي‎ترين دغدغه‎هاي فكري هردو شاعر را از چهار جنبۀ مشترك: رمز سياسي، رمز اجتماعي، رمز اسطوري و رمز تاريخي كه داراي بار نمادين است؛ ازنظر زيبايي‎شناسي انتقادي مقايسه و تحليل كند. از تحليل اشعار ايشان چنين استنباط مي‌شود كه ريشۀ تمام مشكلات ايران و جهان عرب براساس اين نظريه، سلطۀ سياسي حاكم است و راه ايجاد آزادي در جامعه، حذف سلطه‎گري در كشور است. خزعل ماجدي و نسيم شمال به‌طور رمزي انديشه‎هاي ضدّ استعماري خود را بيان نموده و براي تجسّم‌بخشيدن به واقعيت‎ كشور و تهييج جامعه از رمزهاي اجتماعي و سياسي و اسطوري و تاريخي كمك گرفته‎اند‎ تا بدين‌وسيله اهداف و ارزش‎هاي مورد نظر خود را رواج دهند.