بررسي تطبيقي كهن‌الگوي آنيما در اشعار محمود درويش و فريدون مشيري

بنابر ديدگاه يونگ، روان‎شناس سوئيسي، ضمير ناخودآگاه بشر يك سوية جمعي دارد كه آكنده از كهن‎الگوهاي موروثي از نياكان اوست. اين ميراث مي‌توانند بر افكار و احساسات بشر تأثير بگذارند. يكي از آن‌ كهن‌الگوها آنيما نام دارد كه به شخصيت زن پنهان در وجود هر مردي اطلاق مي‎شود. در آثاري كه برآمده از احساسات مردانه هستند، به‎ويژه آثاري كه مضموني عاشقانه دارند، بهتر مي‎توان ردّ پاي آنيما را ديد؛ زيرا در اين آثار، زنِ درون مرد، مجال يافته تا خود را به مرحلۀ ظهور و بروز رساند. نوشتار پيش رو با روش تحليلي - تطبيقي و با رويكرد تطبيقي مكتب آمريكايي كه شباهت آثار ادبي را ناشي از مشتركات روان همۀ انسان‌ها مي‎داند، به بررسي موشكافانة اين كهن‎الگو در اشعار عاشقانة دو شاعر عشق‎پرداز معاصر، يعني محمود درويش و فريدون مشيري مي‎پردازد. نتايج حاصل از پژوهش نشان مي‎دهد كه مي‎توان از آنيما به‎عنوان مبناي مشترك در تطبيق اشعار دو شاعر استفاده كرد؛ زيرا با اينكه آن‌ها از دو فرهنگ و نژاد مختلف هستند؛ امّا به‌طور مشترك، بسياري از كاركردها و فرافكني‌هاي مثبت و منفي آنيما را به‎كار برده‎اند. وقتي احساس غم، ترس، پوچي و مرگ دارند، در سيطرۀ آنيماي منفي قرار دارند و آنگاه ‌كه همسر ِدل و بانوي رؤياهاي خويش را سراپا همه خوبي و زيبايي مي‎نامند و در آرزوي وصال او هستند، تحت سلطۀ آنيماي مثبت خويش هستند.