بازتاب مفهوم «عشق الهي» از منظر مولوي در هفت اورنگ جامي

Comparing the concept of divine Love in Rumi’s Masnavi & Jami’s Haft Awrang

در اين مقاله، به شيوۀ توصيفي- تحليلي، كوشيده‌ايم كه به بازخواني دامنه انديشۀ عشق الهي در عرفان و تصوّف بپردازيم و باتوجه به نگاه مولانا دربارۀ عشق، سرچشمه مفاهيم مربوط به عشق را در مثنوي­هاي جامي واكاوي كنيم و در نهايت، كيفيت بازتاب و تأثير مفهوم عشق از ديدگاه مولانا را در مثنوي­هاي جامي بررسي نماييم. مطالعۀ هفت اورنگ نشان مي‌دهد كه بن‌مايۀ آرا و افكار عرفاني منعكس‌ شده در اشعار عبدالرحمن جامي، تلفيقي از آراي عرفاي متقدّم، ازجمله جلال‌الدّين مولوي، است كه در آثار اين شاعر عارف قرن نهم، به‌ويژه در دو دفتر مثنوي سلسلـه‌‌الذّهب او، بازتاب يافته‌است. يافته‌هاي اين پژوهش حاكي از آن است كه مضاميني همچون «برتري عشق بر عقل»، «عشق به‌ مثابه منشأ هستي»، «عشقِ مجازي پلي به عشق حقيقي»، «سريان و جريان عشق در همه هستي»، «فناي عاشق در معشوق و يگانگيِ آن‌دو» و «توجيه سجده نكردن شيطان بر آدم با غيرت عاشقانه» از اشتراكات نظام فكري جامي و مولانا درخصوص مفهوم عشق الهي است كه ريشه در آشنايي و تعلّق خاطر جامي به آثار مولوي دارد..

Love is one of the main elements of Islamic mysticism and the main stimulus for the manifestation of truth in the world of possibility. This element plays an essential role in the emergence of the manifestations of creation, worship, return, and basically throughout the angles of mystics' view of existence and creation. In this article, through a descriptive-analytical method and based to Rumi's view on love, we have tried to re-read the scope of the idea of divine love in mysticism and Sufism, and to analyze the intellectual source of love in Jami's Masnavi and finally to examine the quality of reflection and the effect of the pattern and concept of love from Rumi's point of view in Jami's Masnavi. The results of this study show that one of the keys to understanding the mystical views of Abdul Rahman Jami is to pay attention to the meaning and concept of love and discover the source of his views on divine love. The study of Haft Aurang shows that the basis of mystical views and thoughts reflected in the poems of Abdul Rahman Jami is a combination of the views of earlier mystics, including Jalaluddin Rumi, which were influential in his works, especially in the Masnavi of the Selselat-o-lzahab.