ظرفيت‌هاي اجتماعي پيشگيرانه از جرم: تعهد اجتماعي و رفتار اخلاقي به‌عنوان عوامل بازدارنده قانون‌گريزي

زمينه و هدف: قانون‌گريزي، يك تهديد جدي عليه امنيت عمومي است. قانون‌گريزي، وظيفۀ حكومت و اجتماع در حفاظت از شهروندان، سازمان‌ها و نهادها بر ضد تهديداتي است كه درباره امنيت مالي و جاني‌شان به‌وقوع مي‌پيوندد. اين پژوهش با هدف بررسي تأثير تعهد اجتماعي بر قانون‌گريزي با ميانجي‌گري رفتار اخلاقي انجام شده است. روش: پژوهش كنوني به روش توصيفي- پيمايشي و با نمونه آماري 265 نفري از دانشگاه آزاد اسلامي تبريز در سال 1398 به وقوع پيوسته است. براي جمع‌آوري اطلاعات ميداني از ابزار پرسش‌نامه و براي تحليل داده‌ها از دو نرم‌افزار اس‌پي‌اس‌اس و پي‌ال‌اس بهره‌گيري شده است‌. يافته‌ها: جامعه بايد براساس ظرفيت‌هاي نهفته در سلول‌هاي خود (افراد) كنترل شوند. با بررسي تعهد اجتماعي و رفتار اخلاقي افراد در پيش‌بيني قانون‌گريزي به اين نتيجه دست يافتيم كه هر چقدر در يك جامعه، افراد از تعهد اجتماعي (شامل قانون‌پذيري، مسئوليت‌پذيري، عام‌گرايي و تعامل اجتماعي) و رفتار اخلاقي بالايي برخوردار باشند، به تناسب تبيين واريانس گزارش‌شده در نتايج، ميزان قانون‌گريزي كاهش يافته و افراد به صورت خودكنترلي عمل مي‌كنند. اين اتفاق در وهله اول، پديده‌اي انضباطي و پيشگيري از قانون‌گريزي بوده و در وهله دوم يك فرهنگ‌سازي بسيار قوي اجتماعي تلقي مي‌شود كه افراد درنتيجه قانون و مسئوليت‌پذيري، عام‌گرايي و تعامل اجتماعي، ابراز رفتار اخلاقي نموده و به صورت مستقيم و غيرمستقيم از دو بُعد تعهد اجتماعي و رفتار اخلاقي نسبت به قانون‌گريزي، مهار مي‌شوند. نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش، نقش تعهد اجتماعي و بروز رفتار اخلاقي را در رابطه با كنترل قانون‌گريزي برجسته كرده و گامي مؤثر در فرهنگ‌سازي خودكنترلي جامعه با تقويت تعهد اجتماعي و ملاحظات رفتار اخلاقي برداشته است. نتايج پژوهشگران به استفاده از ظرفيت‌هاي نهفته در سلول‌هاي جامعه (افراد) و بسيج عموم درراستاي خودكنترلي نسبت به پيشگيري از جرم تأكيد دارد.