خوانش صوفيانه و عارفانۀ غزالي از سياست ايران‌شهري

گرايش غزالي به جهان بيني و زيست صوفيانه، به ويژه پس از رخداد توبۀ او، بينش سياسي اش را تحت تأثير قرار داد. تأثير اين واقعه بر عزلت گزيني هاي غزالي و تقويت هرچه بيشتر جهان نگري صوفيانۀ او چشمگير بود، به نحوي كه زبان ويژه اش، به عنوان يك صوفي برجسته، در تحريراتش به شكل اعم و مكاتيب سياسي او به شكل خاص بازتاب يافت. اين در واقع نوعي تجربۀ فكري بود كه به پشتوانۀ تجارب زيستۀ غزالي در زمينۀ زيست صوفيانه و پرهيزكارانه، به نزديكي و تلفيقِ هرچه بيشتر بينش عرفاني و اصول سياست ايران شهري نزد او انجاميد. در نتيجه، خطاب هاي او به سلاطين و اركان قدرت و سلطنت به جانب توصيه هاي زهدگرايانه، پرهيزكارانه و معنويت گراتر و عاقبت انديشانه تر معطوف شد. اين پديده بر ادبيات تفسيري او، به ويژه بر مكاتيب سياسي اش، عميقاً تأثير گذاشت. فرضيۀ اين پژوهش اين است كه توبۀ غزالي موجب تلفيق و امتزاج هرچه بيشتر دو چشم انداز سياست ايران شهري و بينش عرفاني ـ صوفيانه در آراي او شد، به گونه اي كه او مفاهيمي همچون عدل، سلطنت، قدرت، ماليات، وزارت و غيره را در زمينه اي آن جهاني و صوفيانه تفسير و تأويل كرد. در اين پژوهش، به روش تحليلي و بر مبناي رسالۀ مكاتيب، تأثير جهان بيني و زيست جهان غزالي بر آفرينش روايتي عرفاني ـ صوفيانه از سياست ايران شهري مورد تأمل قرار خواهد گرفت.