تحليل آماري تغييرات بلندمدت بارش، دبي و كاربري اراضي (مطالعه موردي: حوزه آبخيز تجن، شمال ايران)

رواناب توليدشده حوضه آبريز تجن در استان مازندران، به دليل فعاليت هاي شديد انسان ساخت (تغييرات كاربري و ساخت سد) در سطح حوضه زهكشي آن، روند نزولي را نشان مي دهد و اين موضوع مي تواند در بلندمدت بقاي اكوسيستم درياي خزر و پايداري منابع آب حوضه را دچار مخاطره نمايد. لذا بررسي روند تغييرات زماني دبي حوضه مي‌تواند كمك شاياني به مديران در راستاي برنامه‌ريزي جهت حفظ تعادل اكولوژيك و خدمات اكوسيستمي حوضه آبريز نمايد. به‌عنوان هدف اصلي انجام اين پژوهش، روند تغييرات ماهانه 4 ايستگاه هيدرومتري و 6 ايستگاه باران‌سنجي در سطح حوضه آبريز تجن طي دوره 50 ساله 1399-1350 موردبررسي قرار گرفته است. به‌منظور آشكارسازي روند تغييرات متغيرها، از آزمون ناپارامتريك من-كندال، شاخص شيب سِن و شاخص مقادير تجمعي استانداردشده استفاده شد و نتايج حاكي از بروز اغتشاشات در روند دبي زيرحوضه ها و عدم پيروي آن از بارش است. به طوري كه طي دوره 30 ساله 1377-1348 داده‌هاي بارش ايستگاه هاي موردمطالعه با شيب متوسط 0/463- ميلي‌متر در سال داراي روند كاهشي بودند و در مقابل دبي خروجي با شيب متوسط 1/02 مترمكعب بر ثانيه در سال، روند افزايشي داشته است. متقابلاً طي دوره زماني بين سال‌هاي 1399-1377 به‌رغم وجود روند مثبت داده‌هاي بارش با شيب متوسط 0/343 ميلي‌متر در سال، دبي با شيب متوسط 2/249- مترمكعب بر ثانيه در سال روند كاهشي را نشان مي دهد. با بررسي وضعيت تغييرات كاربري اراضي در مقاطع زماني 1363 و 1400، نتايج حاكي از كاهش 16 و 11 درصدي اراضي مرتع و جنگل و افزايش 110 و 670 درصدي اراضي كشت آبي و نواحي شهري در سال 1400 نسبت به سال 1363 است. يافته‌هاي اين تحقيق نشان داد كه روند تغييرات زماني دبي زيرحوضه ها از بارش تبعيت نمي كند و عامل اصلي كاهش خدمات اكوسيستمي حوزه آبريز تجن در قالب توليد رواناب، تأثير فعاليت هاي انساني در قالب تغييرات كاربري و ساخت سد در حوضه آبريز موردمطالعه است.