ارزيابي و پيش‌بيني اثرات احداث سازه‌هاي آبخيزداري بر دبي‌هاي حداكثر (مطالعه موردي: حوزه آبخيز گل‌گل، ايلام)

در چند دهه اخير، افزايش رو به رشد تلفات منابع آب‌وخاك موجود در حوزه هاي آبخيز در اثر بهره‌برداري غيراصولي از منابع، شدت فزاينده اي يافته است. اين اقدامات باعث تخريب اراضي و كاهش عمر مفيد سدها و درنتيجه كاهش توليدات شده است. بر اين اساس، تحقيق حاضر با هدف ارزيابي تأثير اقدامات آبخيزداري در حوزه آبخيز گل‌گل با استفاده از مدل هيدرولوژيكي  HEC-HMSانجام شده است. براي اين منظور ابتدا تمامي داده‌ها و نقشه‌هاي مربوط به داده‌ها، جمع‌آوري و مدل هيدرولوژيكي HEC-HMS با استفاده از داده‌هاي بارندگي و رواناب مشاهده‌شده، واسنجي و اعتبارسنجي گرديد. مرحله واسنجي نتايج نشان داد كه دبي حداكثر مشاهده شده 90 مترمكعب بر ثانيه و در مقابل دبي شبيه‌سازي شده 89/7 مترمكعب بر ثانيه است، ضريب همبستگي و پراكندگي داده هاي مورد استفاده نيز در مرحله واسنجي %80 و ضريب نش-ساتكليف 79% به دست آمد كه نشان دهنده نتايج قابل‌قبول شبيه سازي است. در ادامه با استفاده از پارامترهاي بهينه‌شده مدل طي دوره زماني يك‌ساله اعتبارسنجي شد كه دبي حداكثر مشاهده شده 67/7 مترمكعب بر ثانيه و مقدار شبيه‌سازي شده67/1 مترمكعب بر ثانيه بوده و شاخص هاي كارايي مدل با ضريب همبستگي 77% و ضريب نش ساتكليف 76% به دست‌آمده است. سپس يك رويداد روزانه با دوره بازگشت 25 سال و مراحل زماني 10 دقيقه براي بررسي اثرات اجراي آبخيزداري انتخاب شد كه نتايج آن‌ها در اين مرحله به‌صورت دو سناريوي اصلي (وجود سازه آبخيزداري و عدم وجود سازه آبخيزداري) مورد بررسي قرار گرفت. نتايج به دست‌آمده نشان داد كه در سناريوي اول و دوم پيك دبي شبيه‌سازي شده به ترتيب 137 مترمكعب بر ثانيه و 114/2 مترمكعب بر ثانيه محاسبه شده كه تأثير سازه‌ها بر دبي پيك را با كاهش 22/8 مترمكعب بر ثانيه نشان مي دهد. نتيجه گيري كلي اينكه با انجام اقدامات مناسب و مديريت شده مي توان دبي حداكثر سيلاب‌ها را به مقدار مناسبي كاهش داد، همان‌گونه كه در گذشته نيز تأثيرگذار بود ه اند.