پهنه‌بندي ميزان فرسايش‌پذيري خاك و تعيين عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردي: حوزه آبخيز گلان، ايلام)

فرسايش به‌عنوان يك عامل ناپايدار كننده محيط، فرآيندي است كه طي آن ذرات خاك توسط عوامل فرساينده همچون آب، باد و يا يخچال از بستر اصلي خود جدا شده و به مكان ديگري حمل مي‌شود. فرسايش خاك، خطرات و عواقبي مثل انتشار خاكدانه ها و كلوخه ها، كاهش نفوذپذيري خاك، پر شدن مخازن سدها، كاهش كيفيت آب‌ها، افزايش بيماري‌هاي تنفسي و... به دنبال دارد؛ بنابراين تهديد بزرگي عليه محيط زيست و انسان‌ها محسوب مي‌شود. بر همين اساس در اين مطالعه به‌منظور بررسي وضعيت فرسايش خاك، پس از تهيه نقشه‌هاي موردنياز مثل زمين‌شناسي، خاكشناسي، پوشش گياهي و غيره در محيط ArcGIS با استفاده از مدل MPSIAC، فرسايش و رسوب منطقه برآورد و سپس نقشه فرسايش منطقه موردمطالعه، تهيه شد. نتايج نشان داد حوزه آبخيز گلان از نظر كلاس فرسايش و رسوب‌دهي كه بر اساس مجموع نمرات 9 فاكتور در مدل MPSIAC مشخص گرديد، با توليد رسوب ويژه 541.26 مترمكعب در كيلومترمربع در سال در كلاس زياد واقع شده است. از آنجا كه عوامل متعددي بر فرسايش تأثيرگذار است در اين مطالعه عوامل زمين‌شناسي، خاك، آب‌وهوا، رواناب، توپوگرافي، پوشش زمين، استفاده از زمين، فرسايش سطحي خاك و فرسايش آبراهه‌اي بررسي شد كه نتايج نشان داد بيش‌ترين امتياز مربوط به عامل آب‌وهوا با امتياز 17.8 و كم ترين امتياز مربوط به عامل فرسايش سطحي خاك با امتياز 1.81 است. همچنين با توجه به بازديدهاي صحرايي در حوزه آبخيز موردمطالعه، 12 تيپ فرسايشي شناسايي و تفكيك شد. بر اساس نتايج به‌دست‌آمده، يكي از راهكارهاي كنترل فرسايش خاك منطقه، رعايت كاربري اراضي بر اساس قابليت اراضي و اجراي برنامه‌هاي حفاظت خاك در سطح منطقه و خصوصاً اراضي كشاورزي است.