ارزيابي رسوب‌دهي آبخيزهاي كوچك در مراتع خشك شمال شرق كشور (مطالعه موردي: پايگاه تحقيقات حفاظت خاك سنگانه)

پژوهش حاضر به‌منظور ارزيابي فرسايش و توليد رسوب در پايگاه تحقيقات حفاظت خاك سنگانه واقع در شمال شرق استان خراسان رضوي طرح‌ريزي شد. براي اين منظور، رواناب و رسوب 69 واقعه در خروجي شش زيرآبخيز كوچك مرتعي (با مساحت حدود 1200 الي 17000 مترمربع) جمع‌آوري شد. هم‌چنين شاخص NDVI براي پايگاه مذكور و مراتع روستايي و عشايري مجاور آن محاسبه شد. نتايج نشان داد كه مقدار NDVI تحت تأثير شدت چراي دام‌ قرار دارد. به‌گونه‌اي كه حداكثر مقدار اين شاخص در منطقه قرق (زيرحوضه‌هاي E1 تا E5)، سپس در مرتع متعلق به روستائيان سنگانه (زيرحوضه E6) و حداقل آن نيز در مراتع مورد چراي دام عشاير (خارج از محدوده روستا) مشاهده شد. از نظر زماني، بيش‌ترين اختلاف NDVI بين دو منطقه قرق و تحت چراي دام به فصل بهار مربوط بود. نتايج بررسي رسوب‌دهي زيرحوضه‌ها، دلالت بر رابطه معكوس و غيرخطي بين رسوب‌دهي ويژه و مساحت زيرحوضه‌ها داشت. در ادامه، مقدار فرسايش خاك در منطقه موردمطالعه با استفاده از نسبت تحويل رسوب و داده‌هاي رسوب اندازه‌گيري شده، محاسبه و با استاندارد نسبت تحويل رسوب بومي كشور، مقايسه شد. نتايج نشان داد كه در زيرحوضه‌هاي E2، E3 و E6 ميزان فرسايش خاك بيش‌تر از فرسايش قابل‌تحمل است. در نهايت، نتايج مقايسه دو زيرحوضه قرق و تحت چراي دام (E4 و E6) دلالت بر كاهش معني‌دار رسوب‌دهي سالانه در اثر قرق مرتع (582 درصد) داشت. همچنين، نتايج نشان داد كه توليد رسوب زيرحوضه تحت چراي E6 در فصل‌هاي بهار و پاييز به ترتيب در سطوح 1% و 5% و در فصل زمستان به‌صورت غير معني‌دار از زيرحوضه قرق E4 بيش‌تر است.