واكاوي مفهوم خلوت با تكنيك نحوفضا در سازمان فضايي خانه‌هاي روستايي؛ نمونه موردي: استان بوشهر

خانه‌هاي روستايي بوشهر به‌عنوان بخشي ارزشمند از تاريخ معماري ايران است كه بر اساس نيازهاي اقليمي، فرهنگي و معيشتي آن‌ها شكل گرفته است و براي درك ارزش آن‌ها نياز به پژوهش‌هاي بسيار است. يكي از جنبه‌هاي مهم اين ارزشمندي شناخت اين بناها براي پاسخ‌گويي به نيازي اساسي براي ساكنين، يعني خلوت است. عوامل گوناگوني در شكل‌گيري خلوت تأثيرگذار هستند ولي مي‌توان سازمان‌دهي فضايي را مهم‌ترين عامل معرفي نمود؛ لذا براي درك بهتر و شناخت دقيق‎تر شكل‌گيري خلوت و چگونگي پاسخ‌گويي خانه‌هاي روستايي بوشهر به آن، ضرورت دارد سازمان‌دهي فضايي آن‌ها مورد واكاوي قرار گيرد. ابتدا با نمونه‌گيري هدفمند نُه خانه روستايي از مجموع روستاهاي بررسي‌شده انتخاب شدند. سپس پنج شاخص‌ سنجش خلوت شامل سلسله‌مراتب دسترسي، عمومي و خصوصي بودن فضاها، ارتباط و حريم بصري، دسترسي بصري و خوانايي از مباني نظري پژوهش استخراج گرديد. در مرحله بعد براي تحليل نمونه‌ها از تكنيك تحليل گراف نماياني جهت استخراج داده‌ها از نقشه‌هاي ترسيم‌شده به كمك ابزارهاي هم‌پيوندي، ارتباط، عمق گامي، عمق متريك و زاويه ديد به كمك نرم‌افزار دپس‌مپ استفاده شد. يافته‌ها حاكي از آن است كه خانه‌ها در عين داشتن سازمان‌دهي فضايي مشابه، در عمق و سلسله‌مراتب دسترسي به فضاها داراي تفاوت‌هايي هستند. نتايج نشان مي‌دهد تفاوت در نوع دسترسي و جانمايي فضاها باعث ايجاد مرزبندي‌هاي متفاوت در خانه‌ها شده است كه همين موضوع باعث تفاوت در خلوت كسب‌شده آن‌ها دارد. در برخي خانه‌ها باتوجه‌به كمتر بودن ميزان شاخص‌هاي هم‌پيوندي، ارتباط و عمق، داراي نفوذپذيري و يكپارچگي كمتر و نيز سلسله‌مراتب دسترسي بيشتر بوده؛ بنابراين از ميزان خلوت بيشتري بهره مي‌برند. در ضمن اتاق‌ها (به‌خصوص اتاق‌خواب) و سرويس‌ خانه‌ها كه جزء عرصه خصوصي هستند داراي بيشترين عمق و كمترين ميزان ‌هم‌پيوندي بوده كه نشان از بالاتر بودن درجه خلوت آن‌ها دارد و در مقابل، فضاي ورودي و حياط با كمتر بودن اين شاخص‌ها عمومي‌ترين فضاها هستند.