نقش سرمايه اجتماعي در توسعه روستايي مبتني بر توان‌افزايي جوامع محلي؛ مطالعه موردي: روستاي اشتيوان، شهرستان باخرز، استان خراسان رضوي

توان‌افزايي و ظرفيت‌سازي روستائيان و تشكل‌ها، يكي از پيش‌شرط‌هاي توسعه پايدار است. يكي از راهبردهاي مؤثر در توسعه پايدار روستايي، نقش سرمايه اجتماعي است. سرمايه اجتماعي حاصل تعاملات ميان انسان‌ها، سازمان‌ها و نهادها است كه مبتني بر اعتماد و همدلي است و به‌واسطه مشاركت و همكاري اجتماعي تسهيل مي‌شود. هدف از اين پژوهش، بررسي ابعاد سرمايه اجتماعي (اعتماد و مشاركت اجتماعي) در توسعه روستايي جهت توان‌افزايي جوامع محلي است. در اين پژوهش، سرمايه اجتماعي شبكه جوامع روستاي اشتيوان، ازطريق تكميل پرسش‌نامه تحليل شبكه‌اي و مصاحبه مستقيم با اعضاي گروه‌هاي خرد توسعه روستايي بررسي مي‌شود. پژوهش با رويكرد شبكه‌هاي اجتماعي انجام گرفت. بنابراين، كارگاه‌هاي مشاركتي بسيج منابع اجتماعي در روستا برگزار شد كه خود زمينه‌ساز تشكيل گروه‌هاي خرد توسعه روستايي بود. به‌منظور تحقق توانمندسازي اجتماعي بايد مؤلفه‌هاي سرمايه اجتماعي مانند مشاركت و اعتماد در ميان افراد تقويت شود. پيوندهاي اعتماد و مشاركت ميان 113 عضو در 11 گروه خرد توسعه روستايي با استفاده از شاخص‌هاي كمي سطح كلان شبكه بررسي شد و سرمايه اجتماعي گروه‌هاي خرد توسعه در مراحل مختلف قبل و بعد از اجراي پروژه بررسي شد. نتايج نشان مي‌دهد كه ميزان اعتماد، مشاركت و به‌نوعي سرمايه اجتماعي در قبل از اجراي پروژه در حد متوسط و گاهاً ضعيف بوده كه پس از اجراي اين پروژه ميزان اين مؤلفه‌ها افزايش يافته است. سرعت گردش و تبادل اعتماد و مشاركت بين افراد و نيز اتحاد و يگانگي بين افراد بعد از اجراي طرح افزايش يافته است. به‌طوركلي باتوجه‌به نتايج به‌دست‌آمده مي‌توان بيان كرد كه به دنبال اجراي اين پروژه ميزان سرمايه اجتماعي درون‌گروهي شبكه افزايش يافته و درواقع مي‌توان استدلال نمود كه پس از اجراي پروژه، با تقويت سرمايه اجتماعي، تحقق و ارتقاي توانمندي جوامع روستايي امكان‌پذير شده است.