مقايسه راهكارهاي جلوگيري از اتلاف انرژي گرم‌خانه‌ها در حمام‌هاي سنتي كرمان

در ميان الگوهاي شناخته‌شده در معماري سنتي ايران، حمام‌ها به جهت جلوگيري از اتلاف حرارت موردنياز كاربران در حين استحمام حائز توجه‌اند. در ‌اين ‌راستا در برداشت‌هاي مختلف از حمام‌هاي سنتي، فرضيات متنوعي در خصوص راهكارهاي مؤثر در كاهش اتلاف حرارت و ذخيره‌سازي انرژي مطرح شده، ليكن كاركرد اين راهكارها با عنايت به تفاوت آب‌و‌هوايي شهرهاي مختلف ايران، بررسي نشده است. بدين ترتيب هدف اين پژوهش، مقايسه دقيق‌تر راهكارهاي كالبدي شناخته‌شده در اين خصوص يعني «فشردگي در بافت و همسايگي»، «وارد شدن در زمين»، «جرم حرارتي ساختمان» و «احاطه فضاي گرم‌خانه در بين فضاهاي كنترل‌نشده» در دو حمام شهر كرمان است. اين موضوع با روش كمّي و با راهكار شبيه‌سازي انرژي انجام شده است و به جهت استخراج محاسبات از مدل‌سازي حرارتي حمام‌هاي مورد بحث، مي‌تواند از اعتبار محاسباتي بيشتر در مقايسه با تخمين‌هاي قبلي برخوردار باشد. در روند پژوهش دو حمام «گنجعلي‌خان» و «وكيل كرمان» به‌عنوان نمونه انتخاب شده و با كمك نرم‌افزار ديزاين بيلدر و مبتني بر شواهد حجمي و ساختاري حمام‌هاي موردبحث، ميزان اتلاف حرارت در ماه‌هاي سرد سال محاسبه شده است. نتيجه اين پژوهش نشان مي‌دهد كه جرم حرارتي در حمام‌هاي موردبحث و احاطه فضاي گرم‌خانه در بين فضاهاي كنترل‌نشده، به ترتيب مؤثرترين راهكارهاي جلوگيري از اتلاف حرارت در اين ابنيه بوده‌اند. اين دو راهكار با‌توجه‌به نوع جداره‌‎ها و ميزان مركزيت گرم‌خانه در بين ساير فضاها، در عين برخورداري از كاركرد متنوع، كارايي مشابهي داشته‌اند. جرم حرارتي جداره‌هاي حمام‌هاي گنجعلي‌خان و وكيل كرمان به ترتيب به‌طور ميانگين 39 و 44 درصد در كاهش اتلاف حرارت تأثيرگذار بوده‌اند. اين مقدار در خصوص استفاده از فضاهاي كنترل‌نشده در پيرامون گرم‌خانه، به ترتيب به ميزان 23 و 14 درصد است. كارايي اين دو راهكار حدوداً دو تا هشت برابر در مقايسه با «قرارگيري حمام در داخل زمين» و «استفاده از بافت فشرده همسايگي» نشان از اهميت آن‌ها در طراحي داشته است.