ارزيابي تحليلي نقدهاي فلسفي وارد شده بر قاعده الواحد با تأكيد بر مباني حكمت متعاليه

قاعده الواحد يكي از قواعد مهم و پركاربرد فلسفي است كه پيشينه آن به فلسفه يونان بازمي‌گردد و در فلسفه اسلامي نيز مورد توجه ‌انديشمندان بسياري همچون ابن‌سينا، شيخ اشراق و ملاصدرا قرار گرفته است. با وجود پذيرش اين قاعده از سوي فيلسوفان بزرگ يادشده، برخي از متكلمان مسلمان اين قاعده را برنتافته و با رويكرد كلامي نقدهايي بر آن وارد كرده‌اند. در اين ميان، با وجود بديهي دانستن قاعده الواحد از سوي برخي از فلاسفه مسلمان، گروهي از فلسفه‌پژوهان معاصر با رويكردي فلسفي، قاعده الواحد را رد كرده‌ و آن را با برخي از مباني فلسفي ناسازگار دانسته‌اند. در جستار حاضر به شيوه توصيفي- تحليلي، تلاش شده است كه نقدهاي فلسفي وارد شده بر قاعده الواحد، دسته‌بندي و سپس  ارزيابي و تحليل شود. يافته‌هاي، پژوهش حكايت از آن دارد كه نقدهاي وارد شده را مي‌توان در دو گروه دسته‌بندي كرد. دسته نخست، نقدهايي است كه به دلايل اثبات قاعده الواحد وارد شده و آن‌ها را در اثبات قاعده ناكافي شمرده است و دسته دوم با صرف‌نظر از دلايل اثبات قاعده الواحد، آن را با ديگر اصول و مباني فلسفي ناسازگار دانسته است. در پايان، اين نتيجه به دست آمده است كه در بيشتر نقدهاي فلسفي وارد شده بر قاعده الواحد يا «خلط ميان مفهوم و مصداق» صورت گرفته است يا از مقدمات فلسفي قاعده الواحد مانند «اصل سنخيت»، «امتناع صدور معلول‌هاي هم عرض از فاعل بسيط» و «لزوم تفاوت‌گذاري ميان كثرت علمي و عيني» تصوير درستي ارائه نشده است.