علم پيشين خداوند و اختيار آدمي (با تأكيد بر ديدگاه مكتب اهل بيت(عليهم‌السلام) و نقد ديدگاه‌هاي رقيب)

تبيين چگونگي علم پيشين خداوند و حدود فاعليت آدمي در كنار يكديگر، دغدغه‌اي ديرينه است كه اديان آسماني بدان روي كرده‌اند. آن‌گونه كه ميان فاعليت آزاد آدمي كه لازمۀ نظام ثواب و عقاب است با نظام علم، تقدير و حاكميت ارادۀ خداوند، پيوندي منطقي را به گفت آورد. از ديگر سوي، تلاش برخي رهبران مذاهب اسلامي براي پردازش مسئلۀ فاعليت آدمي، پيامدي جز دو نظريۀ جبر يا نفويض نداشته است. كه يا ارادۀ آزاد آدمي را كنار مي‌نهد يا قدرت خداوند را محدود مي‌سازد. كه در اين ميان، ديدگاه اهل بيت تبييني دگرسان از فاعليت و اختيار آدمي به دست مي‌دهد. اين مقاله با رويكرد توصيفي- تحليلي به بازخواني انديشۀ اهل بيت به‌همراه نقد ديدگاه‌هاي رقيب پرداخته است، بدين شيوه كه در آغاز، ويژگي‌هاي علم خداوند همچون اطلاق، تعلق به جزئيات و خطاپذيري را آورده و سپـس مـفهوم اخـتيار در اسـلام و نـيز نقد ادله جبريان و طرفداران اختيار پرداخته است. و در پـايان، بـا حفـظ مـعناي علـم خـداوند بـر سـازگـاري آن با اختيار آدمي تـلاش نموده و نگاه اهل‌ بيت را كه انديشه‌اي مياني است آشكار ساخته است.