امكان فقري و رابطه آن با تربيت نفس در ديدگاه ملاصدرا

اين مقاله مي‌كوشد با بهره‌گيري از روش توصيفي‌تحليلي و مطالعه و بررسي متون ملاصدرا نشان دهد كه درك انسان از امكان فقري و تعلق وجودي خويش به خدا مي‌تواند در تربيت نفس انسان مفيد و مؤثر واقع شود؛ چرا كه از نظر ملاصدرا قوام ممكن به واجب و قوام نفس به عقل و قوام عقل به باري تعالي است. مطابق نظر ملاصدرا وجود مساوق با خير و سعادت است؛ اما در عين حال وجودات به واسطه كمال و نقص از هم متفاوت هستند؛ از اين رو، هرچه وجود تمام‌تر باشد، سعادت او بيشتر است. وي معتقد است كه وجود هر چيزي در نزد خويش لذت‌بخش است و اگر وجود سبب و مقومش نيز برايش حاصل باشد، لذت‌بخش‌تر خواهد بود؛ چرا كه آن هم وجود او و كمال وجودي اوست. بنابراين اگر انسان بتواند به درجه‌اي برسد كه خود را متعلق محض و عين ربط و تعلق به خداوند ببيند و امكان فقري خويش را درك نمايد، مي‌تواند به كمال وجودي خويش (كه هدف تربيت نفس است) دست يابد. افزون بر اين، درك علت و تعلق به آن سبب مي‌شود تا انسان وجود خويش و ارتباط با علت وجودي خويش را دريابد و خود را نزد علت خويش حاضر و ناظر ببيند (چرا كه معلول مجرد همواره نزد علت مجرد خويش حاضر است) و توجه به علت و حضور او مي‌تواند زمينه‌هاي تربيتي را در انسان فراهم كند.