بررسي جلوه‌هاي عنصر زمان در مقامات حريري بر اساس ساختارهاي نظريّه‌ گفتمان روايي ژرار ژنت

زمان تنها عنصر تأثيرگذار در منطق روايت نيست؛ امّا در روايت‌گري نقشي اساسي دارد. زمان در روايت‌شناسي بر اساس فرايندهاي نظم و ترتيب، تداوم روايت و تكرار يا بسامد بررسي مي‌شود و ژرار ژنت از بزرگترين نظريّه‌پردازان در زمينه‌ زمان در گفتمان روايي است كه به طور كامل به اين جنبه‌ها پرداخته‌است. رويكرد اين پژوهش، بررسي عنصر زمان در مقامات حريري و تأثير آن بر گفتمان روايي مقامه‌ها بر اساس روش نقدي ژرار ژنت است. اين واكاوي با بررسي رابطه ميان طول زمان داستان و طول زمان گفتمان به اين نتايج دستيافت كه اغلب روايت‌ها زمان‌پريشي دارند و زمان‌پريشي‌ها بيشتر از نوع پس‌نمايي هستند و حدود «10.33 %» را به خود اختصاص داده‌اند و گاهي زمان داستان بر زمان سخن پيشي مي‌گيرد و كاربرد آن حدود «0.84 %» است. سرعت روايت‌ها بر اساس سه حالت «شتاب مثبت، واشتاب و شتاب ثابت» بررسيشد و نشان داده‌شد كه شتاب ثابت بيشترين ميزان كاربرد را در مقامات حريري با «43.45 %» دارد. و پس از آن حدود «12.44 %» از مقامات حريري به خاطر بهره‌گيري از تلخيص و حذف با شتاب مثبت پيش مي‌رود. و عامل شتاب منفي مقامه‌ها توصيف‌هاي جزئي و پي‌درپي در سراسر روايت‌هاست كه «18.14 %» را به خود اختصاص داده‌اند. و تكرار روي‌دادها در يك سير حركت نمي‌كند و از انواع بسامد براي بيان روي‌دادها بهره‌گيري مي‌شود كه برخي از آن‌ها خاصّ سبك حريري است. بسامد بازگو «8.04 %» و مفرد «3.58 %» به ترتيب بيشترين كاربرد را دارند و بسامدهاي شباهت «0.42 %»، چندگانه «1.05 %» و تكراري «1.68 %» به ترتيب كمترين كاربرد را به خود اختصاص داده‌اند.