مقايسۀ ساختاري و محتوايي مقدمۀ داستان بيژن و منيژه با مقدمۀ رستم و اسفنديار در شاهنامه

در اين مقاله به بررسي تفاوت‌ها و اشتراكات ساختاري و محتوايي مقدمه‌هاي دو داستان بيژن و منيژه و رستم و اسفنديار در شاهنامۀ فردوسي پرداخته مي‌شود. هدف از اين مقاله پي بردن به اين نكته است كه با وجود تمايزِ داستان رزمي-تراژدي رستم و اسفنديار با داستان عاشقانه بيژن و منيژه؛ چرا فردوسي برخي واژه‌ها، تركيبات و مفاهيم در مقدمۀ اين داستان‌ها را به صورت مشابه و نزديك به هم به كار برده است. مسألۀ اتفاقي بودن يا هدف‌مند بودن اين اشتراكات؛ نگاهِ ويژه به سبك و علاقه‌مندي فردوسي به مضامين و موضوعات به‌كاربرده در درآمدهاي اين دو داستان و نيز دستيابي به چند دليل برجسته دربارۀ ماندگاري ابيات اين مقدمه‌هاي داستاني از فرضيات مطرح شده در اين پژوهش است. در اين مقاله به روش تحليل بنيادي و مقايسۀ كمي و كيفي به كمك منابع موجود كتابخانه‌اي سعي شده است تا ابعاد مختلف موضوع، واكاوي شود. پس از مقدمه و كليات كار و بيان مسأله و پيشينه پژوهش، تحليل و بررسي مجزاي هر مقدمه با شرح و تفسير مختصري از ابيات آمده است. در ادامه وجوه تمايز و شباهت اين دو مقدمه بيان شده است. در پايان بحث نيز ضمن پاسخ به مسائل و فرضيه‌هاي طرح شده، درمي‌يابيم كه با وجود تفاوت‌هاي چندبُعدي اين دو مقدمه؛ فردوسي احتمالاً به دلايلي همچون ايجاد انگيزه و جذب مخاطب، استقلال محتوايي در درآمدهاي داستاني و تازگي و دوري از كهنگي سخن در هر برهه از زمان، به سرودن مقدمه‌هاي شاهنامه با وجوه اشتراكي قابل تأمل همت گماشته است.