شناسايي طوفان‌ها و كانون‌هاي توليد گرد و غبار در جنوب شرقي ايران (مطالعه موردي: منطقه سيستان)

جنوب شرقي ايران به‌ويژه سيستان جزء مناطق بحراني كشور است كه به‌طور مستمر تحت تأثير گرد و غبار قرار دارد و در سال‌هاي اخير، بر شدت آن افزوده شده است. هدف از اجراي اين تحقيق، شناسايي كانون‌هاي گرد و غبار در جنوب شرق ايران با تأكيد بر طوفان‌هاي سيستان است كه با استفاده از روش تركيبي مبتني بر مطالعات ميداني، تكنيك‌هاي دورسنجي و تجزيه ‌و تحليل سرعت باد انجام مي شود. بدين منظور، مهم‌ترين متغيرهاي مؤثر بر توليد گرد و غبار از جمله شاخص هاي پوشش گياهي، دما و رطوبت سطح زمين با استفاده از تصاوير موديس و شيب با استفاده از تصاوير استر استخراج و با استفاده از منطق فازي با نقشه زمين‌شناسي تلفيق شد. بازسازي طوفان‌هاي ناشي از كانون‌هاي شناسايي شده براساس الگوريتم BTD و با استفاده از 42 تصوير موديس صورت گرفت. براي تجزيه‌ و تحليل بادهاي منطقه نيز از نرم‌افزار (WRplot view 8) استفاده شد. نتايج نشان داد كه كمترين مقادير شاخص پوشش گياهي و رطوبت سطحي خاك، مربوط به اراضي باير و بياباني است كه بيشترين ميزان دماي سطحي را دارد و ساختار زمين‌شناسي آنها از آبرفت‌هاي ريزدانه، رسوبات رودخانه‌اي، پهنه‌هاي سيلت ـ نمكي و تپه‌هاي ماسه‌اي تشكيل شده است كه با كانون‌هاي بحراني توليد گرد و غبار در محدوده مطالعه انطباق دارد. با آشكارسازي طوفان‌هاي گرد و غبار، يافته‌ها بيانگر آن است كه گستره وقوع اين طوفان‌ها از نواحي شرقي تا جنوب شرقي خراسان جنوبي و جنوب غربي افغانستان است كه نواحي شمالي تا جنوب شرقي سيستان را نيز در برمي‌گيرد. همچنين تجزيه‌ و تحليل سرعت باد نشان داد كه جهت وزش باد غالب سيستان، از شمال غربي و شمال است كه  با وزش طوفان‌هاي شني در محدوده مورد مطالعه هم جهت مي باشد. با توجه به نتايج اين پژوهش، طوفان‌هاي گرد و غبار در جنوب شرقي كشور منشأ داخلي و خارجي دارد. مهم‌ترين كانون توليد گرد و غبار، در بخش جنوب غربي افغانستان و شمال سيستان متمركز است كه كنترل آن به اجراي برنامه هاي مديريتي در سطح منطقه‌اي و فرا منطقه‌اي نيازمند است.