تغييرپذيري و روند تغييرات شدت- گستره‌ي ترسالي و خشكسالي در ايران

هدف اين پژوهش بررسي تغييرپذيري و روند تغييرات گستره ي شدت هاي ترسالي خشكسالي در مقياس هاي سالانه، فصلي و ماهانه در ايران است. براي اين منظور، از شاخص ZSI ، آزمون روند من كندال و داده‎هاي بارش ماهانه بازكاوي شده (ERA5) مركز پيش‌بيني ميان مدت اروپا (ECMWF) در بازه زماني 2021-1979 استفاده شد. نتايج پژوهش نشان داد كه در گستره شدت‌هاي ترسالي – خشكسالي سالانه كشور، سه دوره مشخص: دهه 80 با گستره‌هاي تقريباً برابر ترسالي خشكسالي، دهه 90 گستره‌هاي ترسالي و دو دهه اول قرن 21 ميلادي كه در شروع آن در سال آبي 2000-1999 بيش از 97 درصد كشور (70 درصد مساحت خشكسالي بسيارشديد) تحت شرايط خشكسالي بوده، بيشتر گستره‌هاي خشكسالي مشاهده مي‌گردد. الگوي تغييرپذيري گستره‌هاي شدت ترسالي خشكسالي در فصل زمستان و بهار تقريباً مشابه سالانه بوده، اما در فصل پاييز متفاوت از الگوي سالانه، در اواخر دوره، افزايش گستره‌‌هاي ترسالي بيشتر مشاهده مي‌گردد. در اين فصل در ماه نوامبر مساحت شدت‌هاي مختلف خشكسالي به‌ويژه (متوسط و شديد) كاهشي و در مقابل مساحت شدت‌هاي ترسالي افزايشي بوده است. اما در زمستان و بهار به‌خصوص ماه‌هاي ژانويه و تا حدودي مارس روند گستره‌هاي شدت ترسالي خشكسالي برعكس بوده است. شدت شاخص نيز در برخي دوره‌هاي زماني داراي روند بوده كه افزايش شدت طبقات خشكسالي (افزايش شدت منفي شاخص) بارزتر است. در كل در هر سه مقياس ماهانه، فصلي و سالانه، رخداد خشكسالي هاي ضعيف و متوسط اما متوالي زياد، درحالي كه ترسالي هاي بسيارشديد و شديد با توالي كم، بيشتر بوده است. افزايش گستره‌هاي خشكسالي شديد مشهودتر و شدت طبقات خشكسالي نيز كمي افزايش يافته است. افزايش شدت شاخص و گستره‌هاي ترسالي در فصل پاييز شايد گوياي تغيير رژيم بارشي و در مقابل افزايش گستره‌هاي خشكسالي به‌خصوص خشكسالي‌هاي شديد در دو فصل اصلي بارشي ايران (زمستان و بهار) هشداري براي مديريت منابع آب در دوره گرم سال باشد.