نظريه «آخرين فرصت اجتناب از ضرر» در حقوق ايران؛ با نگاهي به كامن لا و نظام فقهي

هدف اين مقاله بررسي جايگاه نظريه آخرين فرصت اجتناب از ضرر و امكان استناد به آن در حقوق ايران است. براي شناسايي جايگاه اين نظريه در حقوق ايران ابتدا به بررسي اين نظريه در حقوق كامن لا و نظام فقهي پرداخته شد. سوال اصلي اين پژوهش اين است كه آيا به مانند حقوق كامن لا مي‌توان در حقوق ايران نيز در زمينه احراز رابطه سببيت و پيش از شناسايي سبب مسئول، به سنجش وجود يا فقدان امكان اجتناب از ضرر از سوي عاملين موثر در حادثه پرداخت يا خير؟ فرضيه يا ادعاي اصلي اين است كه در حقوق ايران در صورت وجود فرصت و امكان اجتناب از ضرر، بار خسارت يا جبران خسارت را كسي بر عهده مي‌گيرد كه آخرين فرصت و امكان اجتناب از ضرر را در اختيار دارد، اما از اين فرصت استفاده نمي‌كند. يافته‌هاي حاصل از اين پژوهش كه با روش جمع‌آوري كتابخانه‌اي داده‌ها به دست آمده، در مقام تاييد فرضيه بيانگر اين مطلب است كه در حقوق ايران متاثر از نظام فقهي، شناسايي وجود آخرين فرصت اجتناب از ضرر يا عدم آن، به منزله ملاك عبور از سبب غيرمجاز و موثر به سبب مسئول جبران خسارت خواهد بود.