بررسي تفسيري آيات مرتبط با «ميزان» و «كتاب اعمال» با تأكيد بر حقيقت و مجاز

بررسي كيفيت و نحوه محاسبه اعمال انسان در قيامت، از موضوعات مورد توجه مفسران است. ادوات اين سنجش حساس و تأثيرگذار بر سعادت بشر، در قرآن مجيد ذكر گرديده و تفاسير مختلف، به ارائه تحليل آن پرداخته‌اند. اين پژوهش به روش توصيفي ـ تحليلي، با بررسي آياتي از دوازده سوره در قرآن كريم و با تأكيد بر كليدواژه‌هاي: وزن، ميزان، ثقل و كتاب اعمال به بررسي آراء مفسران فريقين، در كاربست حقيقت يا مجاز بودن اين مقولات پرداخته است. برخي مفسران براي «ميزان» و «كتاب اعمال» صورتي حقيقي قائل گشته و برخي نيز معتقدند كه اين موضوعات، به شكلي مجازي و لفظي و تنها در جهت انتقال مفهوم كاربرد يافته‌اند. قرآن كريم در صدد آن است كه به حقيقتي بپردازد كه در عالم مافوق ماده، مفهومي از ويژگي‌هاي آن در عالم ماده را دارا باشد، بدين‌رو با ذكر «ميزان و كتاب» به دنبال آن است تا اين معنا در سير صعودي، به حقيقتي اطلاق گردد كه آن ويژگي در فضاي ماوراءالطبيعه بر همين لفظ قابل دلالت و انطباق باشد. بنابراين ديدگاه حقيقت انگارانه به‌عنوان نظريه برگزيده، معناي اراده شده در ميزان و كتاب را ـ كه شامل سنجش و ثبت اعمال به شكلي دقيق و بي‌نقص است ـ حقايقي مي‌داند كه براي آن مفهوم‌سازي صورت گرفته و با حقيقت مستقل آن، قابل انطباق معنايي است.