قدرت، هويت و نظام آموزشي: بررسي بر ساخت هويت در كتاب هاي درسي علوم اجتماعي دوره ابتدايي در ايران

آموزش و پرورش نقش مهمي در شكل گيري هويت دارد. اين نقش در دورۀ ابتدايي به دليل آشنايي اوليۀ دانش ‌آموز با بخش كوچكي از جامعه و تاثيرپذيري از معلمان و كتب درسي پررنگ تر است. از آنجا كه كتاب هاي درسي ابزار بسيار مناسبي براي تغيير شكل باورها، رفتارها و نگرش هاست، مطالعه حاضر مي كوشد با اين پرسش كه هويت ملي در كتب درسي علوم اجتماعي چگونه برساخته مي‌شود به بررسي بازنمايي هويت ملي را در متون كتب درسي علوم اجتماعي دورۀ ابتدايي سال تحصيلي 1396 با اتكا به نظريۀ لاكلا و موف بررسي و تحليل كند. تحليل و تفسير داده‌ها، با كمك مفهوم‌سازي و با تكيه بر روش نشانه شناسي گفتماني (سلطاني، 1393) صورت گرفته است. نمونه گيري از كتاب ها با استفاده از فرآيند مفهوم سازي با بررسي دقيق متون و تصاوير انجام شد. يافته ها حاكي از آن است كه از ميان سه گفتمان ايراني، اسلامي و قومي، كه هويت ملي يك ايراني را نشان ميدهند گفتمان ديني نقش محوري دارد و ايرانيت و قوميت در اين گفتمان به صورت حاشيه‌اي مفصلبندي شده است. از ميان مولفه هاي ايرانيت، بناهاي تاريخي، مشاهير تاريخي و ادبي و نقشۀ ايران به ترتيب بيشترين بازنمايي را داشته اند و در مقابل قوميت به حاشيه رانده شده است. همچنين، گفتمان غرب نمود گفتمان متخاصم در اين كتب است.