فرآيند هويت ‌يابي «تقليل يافته» نسل زد در شبكه‌هاي اجتماعي: مطالعه موردي دختران نوجوان در شهر مشهد

اين پژوهش تلاش دارد تا با واكاوي فرايند توليد-مصرف رسانه‌اي نوجوانان در شبكه‌ها‌ي اجتماعي، به نقش شبكه‌هاي اجتماعي در فرآيند هويت‌يابي نوجوانان و توصيف چنين فرآيندي در عصر شبكه‌اي بپردازد. براي اين منظور از روش كيفي و تكنيك مصاحبه روايي و اپيزوديك استفاده شده است. 12 مصاحبه با دختران نوجوان 15 تا 18 ساله كاربر شبكه‌هاي اجتماعي و در حال تحصيل در مدارس برگزيده مشهد، صورت گرفت و داده‌هاي حاصل از آن با روش تحليل مضمون پردازش شده و شبكه مضامين با 40 مضمون پايه، 6 مضمون سازمان‌دهنده و يك مضمون محوري ترسيم شد. يافته‌ها، نشان‌دهنده تغيير از «زندگي با شبكه‌هاي اجتماعي» به «زندگي در شبكه‌هاي اجتماعي» ست. دختران نوجوان علي‌رغم عامليت بالا در جستجوگري آنلاين، «كاوش هويتي‌ گسترده و سطحي» دارند. آن‌ها از «قدرت عامليت در اجراي آنلاين هويت» نيز برخوردارند كه منجر به ساخت دلبخواهي ميدان ارتباطي و خود شده است. قدرت عامليت و امكان كنترل مخاطبان اجراي هويتي، موجب «نگاه شي‌انگارانه به مخاطب» شده است. محتوا و دسترسي بدون محدوديت زمينه‌ساز «ظهور هنجارهاي خود مبنا و شبكه‌اي‌شده» مي‌شود. «تلاقي خواسته و يا ناخواسته‌ي دو زمينه‌ي آنلاين و آفلاين» مرز ميان اين زمينه‌ها را ناپديد كرده و بدين جهت آن‌ها هميشه «اضطراب ناشي از رويت‌پذيري ناخواسته» را تجربه مي‌كنند. روايت‌هاي دختران نوجوان از كاربري شبكه‌هاي اجتماعي همه‌ي عناصر يك فرآيند هويت‌يابي را در بر مي‌گيرد اما آن‌ها به واسطه‌ي ظرفيت‌هاي شبكه‌هاي اجتماعي و قدرت عامليت، هر موقعيت بغرنج يا نامطلوبي را كنترل كرده و يا از آن اجتناب مي‌كند. بنابراين فرآيند هويت‌يابي به مرتبه‌اي پايين‌تر تقليل مي‌يابد.