تغييرات فصلي توده آب خليج فارس در خليج عمان

پيشينه و اهداف: خليج عمان با مساحتي در حدود km2 94000 و عمق بيشينه بيشتر از m 3000، در محدوده‌اي بين عرض‌هاي جغرافيايي 22 تا 26 درجه شمالي و طول‌هاي جغرافيايي 56 تا 62 درجه شرقي قرار گرفته است. اين خليج نقش آبراهه‌اي را بازي مي‌كند كه خليج فارس را به اقيانوس هند متصل كرده و محل تبادل آب شور خليج فارس با آب كم شور اقيانوس هند است. اين پژوهش با هدف بررسي توده آب خليج فارس (كه به اختصار PGW مي‌نامند) در خليج عمان، و بررسي تغييرات فصلي آن صورت پذيرفته است. روش‌ها‌: به منظور شناسايي PGW، در منطقه مورد مطالعه، از مجموعه داده‌هاي بين‌المللي دما و شوري اطلس اقيانوس جهاني با علامت اختصار WOA18 و دقت مكاني ˚0.25 طول و عرض جغرافيايي در عمق‌هاي صفر، 150 و 300 متري به صورت فصلي استفاده شد. نقشه‌هاي همسطح براي اعماق مذكور در نرم‌افزار Ocea Data View، (ODV)، رسم گرديد. نقشه مقطع قائم نيز در ميانه خليج عمان رسم گرديد تا ضخامت PGW، ميزان گسترش آن و عمق قرارگيري آن (براساس خط پربندي شوري psu 36.45) تعيين شود. يافته‌ها: نتايج نشان مي‌دهد كه چگالي در سطح، بيشتر تابع دماست. زمستان سردترين (C˚23.24) و چگال‌ترين (kgm3  25.12) فصل و تابستان گرم‌ترين (C˚32.42) و كم‌چگال‌ترين (kgm3 22.41) فصل در لايه سطحي است. فصل تابستان بيشترين و كمترين شوري را در سطح (psu 36.66 Ssurface psu 36.45) و در عمق m 150 (psu 36.45 S150 m psu 36.12) تجربه مي‌كند. برعكس لايه سطحي كه زمستان فصل سرد و تابستان فصل گرم است، در عمق m 150 تابستان فصل سرد و زمستان فصل گرم است كه اين ويژگي مي‌تواند به تفاوت موجود در ترموكلاين فصلي تا عمق m ۱۵۰ بر مي‌گردد. در عمق m 150، الگوي چگالي در تابستان و پاييز تابع شوري است اما در بهار و زمستان، الگوي چگالي تابع دماست. به علاوه در تابستان پدي‌هاي زيرميان‌مقياس پرفشار چرخندي در نزديكي مسقط در سطح ديده مي‌شوند كه در ساير فصول به وضوح ديده نمي‌شوند. همچنين نتايج به خوبي نشان مي‌دهند كه PGW ، در لايه سطحي ديده نمي‌شود و به صورت زير سطحي از كناره جنوبي تنگه هرمز به سمت خليج عمان سرازير مي‌شود. عمق قرارگيري و ميزان گسترش PGW داراي تغييرات فصلي و مكاني بوده و با پيشروي به سمت شرق در تمامي فصول ضخامت PGW به علت اختلاط با آب‌هاي اطراف كاهش مي‌يابد. نتايج حاصل از مقطع قائم AB، در ميانه خليج نشان مي‌دهد كه PGW طي فصول مختلف از عمق 150 تا 375 متري مشاهده مي‌شود كه در بهار و تابستان، سطحي‌تر و در عمق شناوري كمتري نسبت به پاييز و زمستان دارد. در نتايج جانبي اين پژوهش، جبهه‌هاي متعددي مانند راس‌الحد، فنس و الرميس در كميت دما، شوري يا چگالي مشاهده شد كه تغييرات فصلي داشتند. اين جبهه‌ها به ويژه در لايه‌هايي مانند عمق m 150 و m 300 قابل تامل بودند زيرا وجود جبهه‌هاي زير سطحي كمتر در منطقه گزارش شده است. همچنين نتايج پژوهش هسته‌هاي چگال و كم‌چگال را نشان داد كه برخي به علت پيچك‌هاي موجود در منطقه و برخي ديگر به علت هيدروديناميك منطقه تشكيل مي‌شوند. به عنوان مثال هسته كم‌شور (psu 36.13) در نزديكي چابهار مي‌تواند به علت رخداد فراچاهي آن منطقه باشد كه آب‌هاي كم‌شور مياني خليج را به سطح مي‌آورد و موجب كاهش شوري مي‌شود. نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش به خوبي نشان داد كه PGW تغييرات فصلي دارد و در بهار و تابستان در عمق‌هاي كمتري نسبت به پاييز و زمستان قرار مي‌گيرد. بررسي نقشه‌هاي هم سطح به ويژه در عمق m 150، نشان داد كه PGW، علاوه بر ساحل جنوبي مي‌تواند در سمت سواحل شمالي نيز مشاهده شود كه بررسي دقيق‌تر آن در خصوص احتمال حضور آن در سواحل شمالي و يا چند شاخه شدن آن ضروري مي‌باشد.