بهاي تمام‌شده خدمات سرپايي توان‌بخشي در مركز خدمات توان‌بخشي نظام مافي

هدف يكي از چالش‌هاي اساسي مراكز ارائه خدمات سلامت، محاسبه بهاي تمام‌شده خدمات ارائه‌شده است. خدمات توان‌بخشي نقش قابل‌توجهي در بازيابي توانايي عملكردي افراد و بازگرداندن افراد آسيب‌ديده به جامعه براي ايفاي نقش فردي و اجتماعي خود دارد. بنابراين آگاهي از بهاي تمام‌شده خدمات توان‌بخشي، مي‌تواند در تخصيص بهينه منابع و اصلاح بودجه كارساز باشد. مطالعه حاضر سعي دارد با محاسبه بهاي تمام‌شده خدمات توان‌بخشي در مركز خدمات توان‌بخشي نظام مافي با استفاده از روشي نويني، مديران ذي‌ربط را در اتخاذ تصميمات مناسب ياري كند.  روش بررسي مطالعه حاضر توصيفي، مقطعي و گذشته‌نگر بوده و بهاي تمام‌شده براي 9 كد استاندارد خدمت توان‌بخشي ارائه‌شده در مركز خدمات توان‌بخشي نظام مافي در سال 1398 (شامل خدمات سرپايي گفتاردرماني، كاردرماني، فيزيوتراپي و شنوايي شناسي) را با استفاده از روش هزينه‌يابي زمان محور برمبناي عملكرد محاسبه كرده است. به منظور استخراج، تعيين معادلات زمان و محاسبه بهاي تمام‌شده، ابتدا توالي فعاليت‌هاي انجام‌گرفته در يك كد ـ خدمت احصا شد. سپس منابع مورد‌نياز براي انجام هر فعاليت شناسايي و منبع هزينه‌اي براي هر فعاليت مشخص شد. در مرحله بعد محرك يا عامل هزينه براي هر منبع مشخص و ميزان به‌كارگيري از آن‌ها در هر فعاليت تعيين شد. با‌توجه‌به اهميت هزينه‌هاي پرسنلي، اين مرحله با جزئيات و حساسيت بيشتري كه بر مبناي زمان مورد‌نياز براي ارائه هر فعاليت است محاسبه شده است. براي اين منظور با در نظر گرفتن زمان حضور سالانه پرسنل و هزينه‌هاي حقوق و دستمزد ايشان، بهاي هر دقيقه از جبران خدمات محاسبه شد. در‌نهايت هزينه‌هاي هر واحد از عامل توليد محاسبه شد و به منابع هزينه‌اي، جلوه‌اي پولي داده شده و مجموع آن به ازاي هر كد ـ خدمت محاسبه شد.  يافته‌ها بررسي ساختار هزينه در مركز نظام مافي نشان مي‌دهد هزينه‌هاي مالي اجاره (47/9 درصد)، مواد و لوازم مصرف‌شدني (11/6 درصد) و خدمات قراردادي (10/5 درصد) بالاترين سهم را در هزينه‌هاي اين مؤسسه داشته‌اند. نتايج نشان مي‌دهد بهاي تمام‌شده خدمات توان‌بخشي سرپايي در مركز نظام مافي (به استثناي يك كد خدمت گفتاردرماني) بيشتر از تعرفه‌هاي مصوب براي خدمات مذكور بوده است. در ميان سهم هزينه‌هاي مختلف از بهاي تمام‌شده خدمات، هزينه پرسنل تخصصي در خدمات فيزيوتراپي و هزينه‌هاي ساختمان در خدمات كاردرماني، گفتاردرماني و شنوايي‌سنجي، بالاترين سهم را به خود اختصاص داده‌اند. هزينه تمام‌شده پرسنل ستادي در مركز نظام مافي در حدود 3/904 ريال به ازاي هر دقيقه فعاليت برآورد شده كه نشان مي‌دهد هزينه هر دقيقه از پرسنل ستادي، رقمي بيشتر از نيروي كار تخصصي كاردرماني اطفال (2/046 ريال)، كاردرماني (1/929 ريال)، گفتاردرماني (1/899 ريال) و شنوايي‌سنجي (1/974 ريال) در اين مركز بوده است. با‌توجه‌به اينكه به‌طور متوسط، در حدود 24/5 درصد از كل هزينه‌هاي خدمات توان‌بخشي مربوط به هزينه‌هاي سربار بوده است، يكي از مهم‌ترين علل شكاف بين بهاي تمام‌شده و تعرفه‌ها را مي‌توان بالا بودن هزينه‌هاي سربار اين خدمات دانست.  نتيجه‌گيري محاسبه بهاي تمام‌شده خدمات توان‌بخشي سرپايي در مركز توان‌بخشي نظام مافي نشان مي‌دهد تفاوت قابل‌توجهي ميان بهاي تمام‌شده برخي از خدمات و تعرفه‌هاي مصوب آن وجود دارد. به دليل ظرفيت پايين ارائه خدمت در مركز نظام مافي، هزينه‌هاي سربار آن، به تورم بهاي تمام‌شده خدمات در اين مركز منجر شده است. بنابراين ادغام مؤسسات كوچك و ارتقاع سيستم ارجاع توان‌خواهان از مراكز درماني، مي‌تواند باعث سرشكن شدن هزينه‌ها و كاهش بهاي تمام‌شده شود. با در نظر گرفتن اين نكته كه بيشتر خدمات توان‌بخشي تحت پوشش بيمه‌هاي اجتماعي ايران نيست و تعرفه‌هاي فعلي نيز براي خانواده‌هاي نيازمند به خدمات توان‌بخشي مقرون‌به‌صرفه نيست، تمهيدات ملي در اين حوزه را بايد از ضرورت‌هاي نظام سلامت دانست. به‌علاوه استفاده از روش هزينه‌يابي زمان‌محور در مراكز ارائه خدمات توان‌بخشي مي‌تواند راه‌حلي براي شناسايي منابع اصلي هزينه‌ها و كنترل تورم قيمت در بخش سلامت باشد.