طراحي و اعتباريابي آزمون توليد كلمات چندهجايي در كودكان 4 تا 7 ساله‌ي فارسي-زبان

هدف مرور متون مربوط به كاربرد كلمات چندهجايي در ارزيابي اختلالات صداي گفتار كودكان، حاكي از ضرورت استفاده از اين كلمات براي فراهم آوردن اطلاعاتي اضافه بر اطلاعات آزمون‌هاي معمول، مانند اطلاعات پيش‌آگهي بود. علي‌رغم پيشينه مطالعاتي قوي در زبان‌هاي ديگر، در زبان فارسي پژوهشي توليد اين كلمات را در 4 تا 7 سالگي بررسي نكرده بود. بنابراين هدف اين پژوهش، طراحي و بررسي خصوصيات روان‌سنجي نسخه فارسي آزمون كلمات چندهجايي، براي سنجش مهارت توليدي كودكان پيش‌دبستاني بود. روش بررسي در اين مطالعه مقطعي از نوع متدولوژيكال و آزمون‌سازي، ابتدا از كتب مربوط به كودكان پيش‌دبستاني، 532 كلمه 3، 4، 5 و 6 هجايي انتخاب شد و در 3 نوبت، با آراي نويسندگان مقاله به 66 گويه كاهش يافت. روايي محتوايي گويه‌هاي انتخاب‌شده توسط 5 نفر از آسيب‌شناسان گفتار و زبان كه در رشد طبيعي و اختلالات صداي گفتار صاحب‌نظر بودند در 4 حيطه مناسب بودن براي ارزيابي توليد كلمات چندهجايي، مناسب بودن براي كودكان 4 تا 7 ساله، تناسب فرهنگي و تصويرپذير بودن گويه‌ها بررسي شد. پس از انتخاب تصاوير، روايي صوري گويه‌ها و توافق نام با تصاوير، با انجام آزمون بر روي 8 كودك 4 تا 7 ساله طبيعي (حداقل 1 كودك از هر گروه سني) مورد بررسي قرار گرفت. در‌نهايت 40 گويه به‌عنوان واژگان نهايي آزمون كلمات چندهجايي در نظر گرفته شدند. براي سنجش ويژگي‌هاي روان‌سنجي، 120 كودك داراي رشد طبيعي (60 دختر و 60 پسر) و 20 كودك مبتلا به اختلالات صداي گفتار (10 پسر و 10 دختر) 4 تا 7 ساله بررسي شدند. كودكان طبيعي به 6 گروه سني با فاصله 6 ماه تقسيم شدند و در هر گروه 10 پسر و 10 دختر قرار گرفتند. معيار ورود آن‌ها اين بود كه دوزبانه نباشند و آزمون غربالگري تشخيصي (‌ظريفيان 1393) و آزمون زبان غيررسمي را با موفقيت گذرانده باشند. به دليل شرايط پاندمي كوويد ـ 19 و تعطيلي اكثر مراكز پيش‌دبستاني، انتخاب كودكان طبيعي از 2 شهر تهران و كرج، به شكل در دسترس و از دو منطقه هر شهر بود. نمونه‌گيري آن‌ها نيز به شكل در دسترس بود. جهت بررسي روايي سازه، تفاوت‌ نمرات كل آزمون، درصد همخوان‌ها، واكه‌ها و واج‌هاي صحيح بين سنين مختلف، پسران و دختران و همچنين افتراق ميان 2 گروه طبيعي و داراي اختلال صداي گفتار بررسي شد. پايايي بازآزمايي توسط اجراي دوباره آزمون به ‌فاصله 1 هفته و پايايي بين ارزياب توسط بررسي رابطه نمرات 2 آزمونگر مستقل در 20 كودك تعيين شد. ثبات دروني با بررسي ضريب همبستگي درون‌رده‌اي ميان گويه‌هاي آزمون به ‌دست آمد. در پژوهش حاضر از شاخص‌هاي آماري مركزي و پراكندگي، آزمون‌هاي پارامتري آنووا و تي مستقل، آزمون توكي، ضريب همبستگي درون‌رده‌اي و نسخه 26 نرم‌افزار آماري SPSS استفاده شد. يافته‌ها مقايسه نمره كل آزمون، درصد همخوان‌هاي صحيح و درصد واج‌هاي صحيح در كودكان طبيعي اختلاف معنادار ميان گروه‌هاي سني را نشان داد (P ‌0/001)، اما تفاوتي در درصد واكه‌هاي صحيح ميان گروه‌هاي سني مشاهده نشد (P=0/23). ضمناً تفاوتي در نمره كل و درصد همخوان‌هاي صحيح، درصد واج‌هاي صحيح و درصد واكه‌هاي صحيح بين پسران و دختران وجود نداشت. مقايسه كودكان در گروه طبيعي و گروه داراي اختلال صداي گفتار نشان داد تفاوت معنادار در نمره كل آزمون، درصد واج‌هاي صحيح و درصد همخوان‌هاي صحيح (‌0/001 P) و درصد واكه‌هاي صحيح (‌0/02=P) ميان 2 گروه وجود دارد. در بررسي پايايي آزمون، ضريب همبستگي درون‌رده‌اي آزمون بازآزمون 0/98، ضريب همبستگي درون‌رده‌اي بين 2 ارزياب 0/79 و ميزان ثبات دروني در كلمات 3 هجايي 0/75، در كلمات 4 هجايي 0/65 و در كلمات 5 هجايي 0/63 به ‌دست آمد. نتيجه‌گيري نتايج اين پژوهش با نتايج حاصل از پژوهش‌هاي مشابه در زبان‌هاي ديگر همخواني داشته و درنتيجه آزمون كلمات چندهجايي فارسي به‌عنوان ابزاري روا و پايا براي بررسي توانايي توليد كلمات چندهجايي در كودكان 4 تا 7 ساله فارسي زبان در كلينيك‌ها و مراكز درماني و يا اهداف پژوهشي قابل‌استفاده است. خود آزمون نيز از‌لحاظ رعايت اصول آزمون‌سازي از قبيل گنجاندن طيفي از طول كلمات، شكل‌هاي واج‌آرايي و الگوهاي تكيه‌اي زبان هدف، قابليت تصويرپذيري بالا و نشانگر واژگان رايج كودكان پيش از دبستان بودن و فراهم كردن فرصت بروز الگوهاي خطاي رايج زبان هدف، با آزمون‌هاي ديگر، مانند آزمون بيكر 2013 همخواني دارد.