ارزيابي عملكرد و بهره‌وري آب كاربردي در سامانه‌هاي آبياري سطحي و باراني كلزا (مطالعه موردي بهبهان)

اين پژوهش با هدف مطالعه‌اي ميداني براي پايش مزرعه‌اي آب آبياري كلزا تحت مديريت كشاورزان در سال زراعي (1399-1398) در 27 مزرعه شهرستان بهبهان در استان خوزستان انجام شد. نياز آبي بر اساس مدل فائو پنمن– مانتيث با استفاده از آمار روزانۀ ايستـگاه هواشناسـي سينوپتيك بهبهان محاسبه شد. براي مقايسه آماري نتايج اندازه‌گيري و محاسبه‌شده همانند عمق آب آبياري و بهره‌وري آب كاربردي در سامانه‌هاي مختلف آبياري از آزمون تي استفاده شد. براي بررسي اثرات متغير مستقل بر پارامتر وابسته بهره‌وري آب از تجزيه و تحليل رگرسيون چند متغيره خطي استفاده شد. دامنه تغييرات حجم آب كاربردي (آب آبياري و بارش مؤثر) در مزارع از ميزان 4085/5 الي 7865/3 مترمكعب در هكتار در نوسان بود. نتايج مقايسه ميانگين عملكرد دو سامانه آبياري در آزمون تي (t-Test) نشان داد دو سامانه باراني و سطحي به‌ترتيب با عملكردهاي 2614 و 2330 كيلوگرم در هكتار اختلاف معني‌داري با هم نداشتند. بهره‌وري آب كاربردي در مزارع سنتي و مدرن به‌ترتيب معادل 0/386 و 0/486 كيلوگرم بر مترمكعب محاسبه شدند كه اختلاف معني‌داري با هم داشتند. نتايج تجزيه و تحليل واريانس در مدل رگرسيون نشان داد در بين متغيرهاي مستقل، عملكرد با آمارۀt  به ميزان (23/997) و ضريب بتايي معادل (0/880)، بيشترين اثر مثبت معني‌دار در سطح 1 درصد بر بهره‌وري آب كاربردي داشت و پس از آن حجم آب كاربردي با آمارۀt  به ميزان (11/702-) و ضريب بتايي معادل (0/793-) بيشترين اثر منفي و معني‌دار در سطح 1 درصد بر بهره‌وري آب كاربردي داشت. نتايج ضريب همبستگي پيرسون نشان داد نوبت‌هاي آبياري، همبستگي مثبت و معني‌داري در سطح 5 درصد با صفات حجم آب كاربردي و عملكرد داشتند. اين ميزان همبستگي به‌ترتيب معادل 0/455 و 0/380 بودند. با بيشترشدن نوبت‌هاي آبياري درعمل حجم آب آبياري كاهش يافته و به اندازۀ نياز گياه نزديك شده و همين مسئله موجب افزايش بهره‌روري آب شد.