ارزيابي حساسيت به فرسايش واحدهاي سنگ‌شناسي حوزه آبخيز واز استان مازندران با استفاده از انگشت‌نگاري

فرسايش خاك و به‌دنبال آن توليد رسوب مهم‌ترين پديده‌اي است كه باعث تخريب خاك و محيط زيست در بسياري از مناطق شده و در حال افزايش است. انگشت‌نگاري رسوبات روشي براي شناسايي منابع رسوب و تعيين سهم مشاركت هر يك از منابع در توليد رسوب است. پژوهش حاضر با هدف ارزيابي حساسيت به فرسايش نسبي واحد‌هاي سنگ‌شناسي و تعيين سهم هريك از واحدها در توليد رسوب بستر با بهره‌گيري از ويژگي‌هاي ژئوشيميايي در رودخانه واز واقع در استان مازندران انجام گرفت. براي اين منظور تعداد 33 نمونه خاك از سطح حوزه آبخيز و يك نمونه رسوب بستر در خروجي حوزه آبخيز برداشت شد. سپس با استفاده از سه آزمون آماري دامنه، كروسكال واليس و تحليل تابع تفكيك، پنج ردياب B، Al، Sc،Mo ، Sn به‌عنوان تركيب بهينه انتخاب شدند. در نهايت با استفاده از ردياب‌ها‌ي بهينه و مدل‌ تركيبي چندمتغيره سهم واحد‌هاي سنگ‌شناسي با طبقات حساسيت خيلي شديد (A)، شديد (B)، متوسط تا شديد (C) و متوسط (D) در توليد رسوب بستر با استفاده از بسته FingerPro در نرم‌افزار R به‌دست آمد. نتايج نشان داد كه سهم طبقات حساسيت خيلي شديد (A)، شديد (B)، متوسط تا شديد (C) و متوسط (D) در توليد رسوب بستر به‌ترتيب برابر با 24/23، 50/77 ، 15/62 و 9/36 درصد است. در ادامه به‌منظور حذف اثر مساحت در نتايج، سهم ويژه هر يك از طبقات حساسيت نيز محاسبه شد. واحد سنگ‌‌شناسي Qal شامل رسوبات كواترنري بستر و كناره‌هاي رودخانه با حساسيت خيلي شديد نسبت به فرسايش (A) و سهم ويژه 0/0807 درصد در هر هكتار بيشترين مشاركت را در توليد رسوب بستر حوزه آبخيز واز دارد.