بررسي اثر كود زيستي و اسيد ساليسيليك بر صفات كمي و كيفي مرزه تابستانه (Satureja hortensis L.) در شرايط تنش خشكي

مرزه تابستاني (Satureja hortensis L.) از گياهان بومي ايران است كه در طب سنتي به عنوان داوري محرك، ضد نفخ، خلط آور، مقوي معده، ضد اسهال و ضد سرطان كاربرد دارد. اين آزمايش به منظور بررسي برخي صفات گياه دارويي مرزه تابستانه در پاسخ به كودهاي بيولوژيك، اسيد ساليسيليك و تنش خشكي طي دو سال 1397 و 1396 مورد بررسي قرار گرفت. آزمايش به صورت اسپليت پلات فاكتوريل در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي در سه تكرار انجام گرفت. فاكتورهاي آزمايش شامل آبياري در سه سطح (پتانسيل رطوبت خاك 0.5- اتمسفر به‌عنوان شاهد، پتانسيل 6.5- اتمسفر به‌عنوان تنش متوسط و پتانسيل 10- اتمسفر به‌عنوان تنش شديد كه در مرحله 4 تا6 برگي استقرار گياه با كشت مستقيم) به عنوان فاكتور اصلي اعمال شدند و فاكتورهاي فرعي شامل كود بيولوژيك ازتوباكتر و ميكوريزا در چهار سطح (1- عدم تلقيح به‌عنوان شاهد، 2- تلقيح بذر با ازتوباكتر ، 3- تلقيح بذر با ميكوريزا و 4- استفاده توأم ازتوباكتر و ميكوريزا) و اسيد ساليسيليك در دو سطح (1- عدم محلول پاشي و 2- محلول پاشي با غلظت 0.6 ميلي مولار) بودند كه در مرحله 4 تا 6 برگي قبل از گلدهي (85 روز بعد از مرحله 4 برگي) اعمال شدند .صفات ارتفاع بوته، وزن خشك ريشه، وزن خشك اندام هوايي، ميزان كلروفيل كل، ميزان پرولين، درصد و عملكرد اسانس بررسي شدند. نتايج نشان داد كه اثر تيمارهاي تنش خشكي، كودي و ساليسيليك اسيد بر صفات مورد مطالعه ارتفاع بوته و وزن خشك اندام هوايي و ريشه، محتواي كلروفيل، درصد و عملكرد اسانس و محتواي پرولين در سطح احتمال يك درصد معني دار بودند. اسيد ساليسيليك و كاربرد توأم ازتوباكتر و ميكوريزا سبب افزايش 17 درصدي ارتفاع بوته، 19 درصدي وزن خشك بوته، 53 درصدي محتواي كلروفيل، 33 درصدي درصد اسانس و 9 درصدي عملكرد اسانس گياه دارويي مرزه در شرايط تنش خشكي نسبت به شاهد ﺷﺪﻧﺪ. ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ارﺗﻔﺎع ﺑﻮﺗﻪ (48.67 ﺳﺎﻧﺘﯽمتر)، وزن ﺧﺸﮏ اﻧﺪام ﻫﻮاﯾﯽ (28.83 گرم)، وزن خشك ريشه (2.27 گرم)، محتواي كلروفيل (1.18 ميلي گرم بر گرم)، درصد اﺳﺎﻧﺲ (1.87 درﺻﺪ) و عملكرد اسانس (912 كيلوگرم در هكتار) ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ كاربرد اسيد ساليسيليك و ﺗﯿﻤﺎر ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ازتوباكتر + ميكوريزا بود. نتايج تحقيق حاضر حاكي از آن است كه كاربرد كودهاي زيستي به تنهايي و يا همراه با محلول‌پاشي اسيد ساليسيليك، در بهبود ويژگي هاي رشدي و عملكرد گياه دارويي مرزه تأثير مثبتي داشتند. امروزه استفاده از كودهاي زيستي به جاي مواد شيميايي، هدف اصلي در توليد محصولات كشاورزي به ويژه در گياهان دارويي است. كاربرد كودهاي زيستي همراه با تنظيم كننده هاي رشد مي توانند جايگزين مناسبي براي مصرف كودهاي شيميايي در اين گياه شوند.