تأثير ملاتونين بر برخي ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي و مورفولوژيكي گشنيز (Coriandrum sativum L.) و شويد (Anethum graveolens L.) تحت شرايط تنش شوري

دو گونه دارويي گشنيز (Coriandrum sativum L.) و شويد (Anethum graveolens L.) گياهاني علفي و يكساله از خانواده چتريان هستند كه كاربردهاي متعددي در صنايع دارويي و غذايي دارند. ملاتونين در گياهان به عنوان محرك زيستي يا مولكول تحريك كننده رشد مورد ارزيابي قرار گرفته است و موجب افزايش تحمل به تنش هاي زنده و غيرزنده و بهبود رشد و توسعه گياه مي شود. اين پژوهش در قالب آزمايشي فاكتوريل بر پايه طرح بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشكده كشاورزي دانشگاه ايلام در سال 1400 انجام شد. تيمارهاي آزمايشي شامل پنج سطح شوري (صفر، 40، 80، 120 و 160 ميلي مولار) و دو سطح محلول پاشي برگي ملاتونين (صفر و 100 ميكرومولار) است. مقايسه ميانگين داده ها نشان داد كه با افزايش سطح تنش شوري كاهش معني داري در سطح احتمال 5 درصد در پارامترهاي اندازه گيري شده در دو گياه گشنيز و شويد مشاهده شده است. با اين حال، كاربرد ملاتونين سبب كاهش اثرات منفي تنش شوري در دو گياه شده است، به طوري كه در سطح شوري 160 ميلي مولار كلريد سديم كاربرد ملاتونين به ترتيب سبب افزايش 6 و 3.61 برابري وزن تر و خشك شاخساره گياه گشنيز شده است. نتايج حاصل از تجزيه واريانس داده ها نشان داد كه ملاتونين اثر معني داري در سطح احتمال 1 و 5 درصد بر روي همه پارامترهاي مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي اندازه گيري شده در هر دو گياه دارد. گونه، تنش شوري، ملاتونين و اثرات متقابل آنها داراي تاًثير معني داري در سطح احتمال 1 درصد بر روي ميزان پرولين و فنل كل بوده است. نتايج نشان داد كه با افزايش سطح شوري ميزان پروتئين كل در هر دو گياه گشنيز و شويد كاهش يافته است، ولي ميزان اين كاهش در نمونه هايي كه تحت تيمار ملاتونين قرار گرفته بودند كمتر مي باشد. در گياه گشنيز ميزان كاهش پروتئين كل در سطح شوري 160 ميلي مولار نسبت به شاهد 42.31 درصد مي باشد ولي اين كاهش در نمونه هايي كه تحت تيمار ملاتونين قرار گرفتند 28.9 درصد بود. به طور كلي مي توان گفت كه كاربرد خارجي ملاتونين سبب تعديل اثرات منفي تنش شوري شده و بنابراين مي توان از ملاتونين جهت بهبود رشد گياهان تحت تنش استفاده كرد.