ارزيابي اجزاي واريانس ژنتيكي و قابليت‌هاي تركيب‌پذيري برخي صفات كمي در ارقام گوجه‌فرنگي با استفاده از تجزيه لاين ‌× ‌تستر

پژوهش حاضر با هدف برآورد اجزاي واريانس ژنتيكي و قابليت‌هاي تركيب‌پذيري عمومي و خصوصي برخي صفات كمي در ژنوتيپ‌هاي گوجه‌فرنگي با استفاده از تجزيه لاين×تستر انجام شد. لاين‌هاي SC و V به‌عنوان پايه مادري و تسترهاي L، R و MZ به‌عنوان والدين پدري با يكديگر تلاقي يافتند و در سال بعدي شش نتاج هيبريد به‌همراه والدين تلاقي‌ها در آزمايشي به‌صورت طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي ساري كشت شدند. صفات مورد ارزيابي شامل تعداد روز تا اولين‌گل‌دهي، زودرسي (تعداد روز از جوانه‌زني تا اولين رنگ‌گيري ميوه)، تعداد ميوه در بوته، وزن ميوه در بوته (گرم)، عملكرد ميوه (گرم)، طول و عرض ميوه (سانتيمتر) بودند. نتايج تجزيه واريانس لاين×تستر نشان داد ميانگين مربعات والدين و تسترها براي تمامي صفات به‌جز طول و عرض ميوه و ميانگين مربعات تلاقي‌ها و لاين‌ها براي تمامي صفات به‌جز طول ميوه معني‌دار بودند. اثر لاين×تستر براي تمامي صفات به‌جز تعداد ميوه در بوته و طول ميوه معني‌دار بود. لاين SC براي بهبود صفات تعداد روز تا اولين گلدهي، زودرسي، ارتفاع بوته، وزن ميوه در بوته و عرض ميوه و لاين V براي بهبود صفت تعداد ميوه در بوته تركيب‌شونده‌هاي عمومي مناسبي با تسترها بودند. تستر L براي بهبود تمام صفات به‌جز عملكرد و تستر MZ براي بهبود صفت ارتفاع بوته بهترين تركيب‌شونده‌هاي عمومي با لاين‌هاي مادري بودند. در ميان تلاقي‌ها، تلاقي SC×L براي بهبود صفات زودرسي و عرض ميوه و تلاقي‌هاي SC×R و V×MZ به‌ترتيب براي بهبود صفات ارتفاع بوته و وزن ميوه در بوته تركيب‌شونده‌هاي خصوصي مطلوبي بودند. بررسي متوسط وضعيت ژنوتيپ‌ها نشان داد از ميان ارقام والديني، لاين SC و از ميان تلاقي‌ها، ژنوتيپ L×SC كم‌ترين ميانگين‌ها را براي صفات تعداد روز تا اولين گلدهي و زودرسي داشتند. همچنين لاين SC براي صفت تعداد ميوه در بوته و تلاقي L×SC براي صفات وزن ميوه در بوته، عملكرد و عرض ميوه بيش‌ترين ميانگين‌ها را به خود اختصاص دادند. در ميان والدين، لاين‌هاي مادري SC و V به‌ترتيب براي صفات تعداد ميوه در بوته و ارتفاع بوته، تستر L براي صفت عملكرد ميوه و تستر MZ براي صفات وزن ميوه در بوته و عرض ميوه بيش‌ترين ميانگين‌ها را ثبت كردند. در ميان تلاقي‌ها، تلاقي L×SC براي صفات وزن ميوه در بوته، عملكرد و عرض ميوه، تلاقي L×V براي صفت تعداد ميوه در بوته و تلاقي V×MZ براي صفت ارتفاع بوته بيش‌ترين ميانگين‌ها را به خود اختصاص دادند. به‌طور كلي، بررسي متوسط وضعيت ژنوتيپ‌ها نشان داد هيبريد L×SC براي صفات تعداد روز تا اولين گلدهي، زودرسي، وزن ميوه در بوته، عملكرد ميوه و طول و عرض ميوه برتر از والدين خود مي‌باشد. برآورد واريانس‌هاي افزايشي و غيرافزايشي نشان داد در صفات ارتفاع بوته و وزن ميوه در بوته، واريانس افزايشي نقش اصلي داشته و گزينش از ميان نسل‌هاي درحال تفكيك روش اصلاحي مناسبي براي صفات مذكور است. درحالي‌كه براي صفات تعداد روز تا اولين گلدهي، زودرسي و عملكرد سهم واريانس غيرافزايشي بيش‌تر از واريانس افزايشي بود، لذا براي بهبود صفات مذكور توليد هيبريد توصيه مي‌شود.