بهينه سازي باززايي آنيسون (Pimpinella anisum L.) در شرايط درون‌شيشه‌اي

ﺳﺎﺑﻘﻪ و ﻫﺪف: آنيسون يا باديان رومي با نام علمي Pimpinella anisum L.از تيره (Apiaceae (Umbelliferea و جنس Pimpinella است. آنيسون بومي نواحي سواحل غربي درياي مديترانه، مصر و آسياي صغير است. جنس Pimpinella داراي گونه هاي متعددي است كه تاكنون ۱۵۰ گونه در اروپا، آسيا و آفريقا متعلق به اين جنس شناخته شده اند. حدود 2 تا 3 درصد وزن بذر آنيسون را اسانس تشكيل مي‌دهد و مهمترين ماده تشكيل دهنده اسانس، ترانس آنتول به ميزان 80 تا90 درصد آن است. اين مطالعه با هدف بهينه سازي باززايي اين گياه در محيط درون شيشه اي انجام شده است.ﻣﻮاد و روشﻫﺎ: در آزمايش اول، جوانه زني بذرهاي گياه و انتخاب روش مناسب ضدعفوني براي آلودگي‌زدايي نمونه ها بررسي شد. در آزمايش دوم، باززايي مستقيم گياه تحت تأثير تركيبات مختلف BA، Kin و NAA روي ريزنمونه جوانه هيپوكوتيلي بررسي گرديد. در آزمايش سوم، توليد كالوس از ريزنمونه هاي ريشه، هيپوكوتيل، جوانه هيپوكوتيلي، برگ لپه اي و برگ معمولي با استفاده از غلظت‌هاي مختلف 2,4‐Dانجام شد. در آزمايش چهارم، اثر دامنه محدودتري از غلطت هاي مناسب از 2,4‐D روي ريزنمونه هاي دمبرگ و ريشه بررسي شد. در آزمايش پنجم، كالوس هاي توليد شده در مرحله قبل براي باززايي در معرض غلظت هاي مختلف BAو NAA قرار گرفتند. همه اين آزمايش‌ها در قالب طرح‌هاي كاملاً تصادفي با سه تكرار انجام شد. آناليز داده ها نيز با استفاده از نرم افزار Minitab انجام و مقايسه ميانگين تيمارها با آزمون توكي در سطح احتمال 5 درصد انجام شد.يافته‌ها: بهترين پاسخ جوانه زني به ميزان 70 درصد در شرايط 24 ساعت خيس كردن بذرها و ضدعفوني با الكل 70 درصد و هيپوكلريت سديم 1.5 درصد در محيط كشت MS 1.2 بدست آمد. بهترين پاسخ باززايي مستقيم از نظر طول دمبرگ مربوط به تيمارهاي 9 (0.5 ميلي گرم بر ليتر BA به اضافه 0.5 ميلي گرم بر ليتر Kin به اضافه 0.5 ميلي گرم بر ليتر NAA )، 14( 0.5 ميلي گرم بر ليتر Kinبه اضافه يك ميلي گرم بر ليتر NAA)، 17( 0.25 ميلي گرم بر ليتر BA به اضافه 0.25 ميلي گرم بر ليتر Kin به اضافه يك ميلي‌گرم بر ليتر NAA ) و 19 (يك ميلي گرم بر ليتر BA به اضافه يك ميلي گرم بر ليتر Kin به اضافه يك ميلي گرم بر ليتر NAA ) با حدود 4 سانتي متر بود. از نظر تعداد برگ، بهترين پاسخ مربوط به تيمارهاي 14و 17 با 47 عدد برگ بود. در آزمايش سوم، ريزنمونه هاي دمبرگ و ريشه بهترين كالوس‌زايي را داشتند. در آزمايش چهارم، با استفاده از تيمار 0.5 ميلي گرم بر ليتر BA به اضافه 0.75 ميلي گرم بر ليتر 2,4D به ميزان 97.22 درصد در ريزنمونه دمبرگ، كالوس زايي مشاهده شد. در آزمايش پنجم، كالوس هاي بدست آمده از مرحله قبل در تيمار شاهد بدون هورمون بيشترين شاخه زايي را به ميزان 40 درصد نشان دادند. بعضي از شاخه‌ها ريشه ‌دار شده و گياهچه هاي حاصل پس از سازگاري به گلخانه منتقل شدند.ﻧﺘﯿﺠﻪگيري: در اين آزمايش اگرچه باززايي مستقيم منجر به توليد ساقه نشد، اما توليد برگ در اين روش مشاهده شد. با توجه به عدم مشاهده نتايج مورد انتظار در روش باززايي مستقيم، توليد كالوس و باززايي غيرمستقيم مدنظر قرار گرفت كه با موفقيت چشمگير همراه بود. در مجموع نتيجه‌گيري شد كه براي باززايي گياه انيسون، روش غيرمستقيم يعني باززايي گياه از كالوس مناسب تر از روش باززايي مستقيم است. دمبرگ به عنوان بهترين ريزنمونه معرفي شد. تيمار هورموني 0.75 ميلي گرم بر ليتر 2,4-D به همراه 0.5 ميلي گرم بر ليتر BA توانست در ريزنمونه دمبرگ به ميزان 97.22 درصد كالوس القا نمايد، بنابراين به عنوان يك تركيب هورموني موفق براي كالوس‌زايي در انيسون معرفي شد. توليد شاخه و ريشه از كالوس در تيمار شاهد، نشان داد كه بعد از بدست آوردن كالوس، بدون استفاده از تنظيم‌كننده‌هاي رشد گياهي مي توان به گياه كامل دست پيدا كرد. نتايج اين پژوهش مي تواند در مطالعات ريزازديادي، مهندسي ژنتيك، كشت سوسپانسيون سلولي و توليد متابوليت هاي ثانويه و ساير پروژه هاي مرتبط با اصلاح گياه و پروژه هاي كشاورزي مولكولي مورد استفاده قرار گيرد. با توجه به ارزش دارويي گياه آنيسون، نتايج اين پژوهش مي‌تواند داراي كاربرد عملي باشد.