اثر سيليسيم‌ بر عملكرد و برخي ويژگي‌هاي مورفوفيزيولوژيكي و فيتوشيميايي زوفا (Hyssopus officinalis) تحت رژيم‌هاي آبياري

سابقه و هدف: كمبود آب از مهمترين عوامل محيطي كاهش رشد و عملكرد بسياري از محصولات كشاورزي در ايران و دنياست. سيليسيم، به‌عنوان دومين عنصر فراوان در پوسته زمين، نقش مهمي را در ايجاد مقاومت به تنش‌هاي زنده و غير‌زنده در گياهان ايفا مي‌كند. باتوجه به مشكلات كم‌آبي روزافزون در ايران و نياز به شناخت گياهان متحمل به خشكي و تيمارهاي كمك به افزايش اين تحمل، اين تحقيق با هدف بررسي اثر سيليسيم‌ بر عملكرد و برخي ويژگي‌هاي مورفولوژيك و فيتوشيميايي زوفا (Hyssopus officinalis) تحت رژيم‌هاي آبياري به‌صورت آزمايش گلداني در دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان، به اجرا درآمد.مواد و روش‌ها: آزﻣﺎﯾﺶ ﮔﻠﺪاﻧﯽ به‌صورت فاكتوريل در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮح بلوك‌هاي كامل ﺗﺼﺎدﻓﯽ، در سه تكرار (هر تكرار شامل دو گلدان بود) انجام شد كه ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻨﺶ ﺧﺸﮑﯽ شامل چهار سطح 100 درصد ظرفيت زراعي، ۷۵ درصد ظرفيت زراعي، 50 درصد ظرفيت زراعي و  25 درﺻﺪ ﻇﺮﻓﯿﺖ زراﻋﯽ در طي سه ماهه، در ﭼﻬﺎر ﺳﻄﺢ ﻣﺨﺘﻠﻒ سيليسيم، صفر (شاهد)، 0.75،  1.5 و 2.25 ﻣﯿﻠﯽگرم ﺑﺮ ﻟﯿﺘﺮ ﺑﻪ‌صورت محلول‌پاشي برگي در چهار نوبت، هر سه هفته يك‌بار، صورت پذيرفت. در زمان گلدهي كامل، اجزاي عمكرد، صفات مورفولوژيك و فيتوشيميايي شامل طول ريشه و طول ساقه، وزن تر و خشك ريشه و وزن خشك زي‌توده، سطح برگ، فنل‌كل، فلاونوئيدكل، فعاليت آنتي‌اكسيداني، درصد اسانس ﻣﻮرد‌ارزﯾﺎﺑﯽ ﻗﺮار ﮔﺮفتند.يافته‌ها: نتايج تجزيه و تحليل‌هاي آماري نشان داد كه رژيم‌هاي مختلف آبياري داراي اثر معني داري روي همه ي صفات اندازه گيري‌شده به‌جز وزن تر اندام هوايي و طول ميان گره بود به‌طوري‌كه تنش خشكي باعث كاهش وزن تر و خشك ريشه، كاهش سطح برگ و نيز كاهش تعداد شاخه فرعي گرديد و با افزايش سطح خشكي ميزان فنل‌كل و نيز درصد اسانس افزايش يافت. همچنين با بررسي اثر سيليسيم در شرايط رژيم‌هاي مختلف آبياري اثر معني‌داري روي افزايش كليه صفات اندازه گيري‌شده مشاهده شد. به‌طوري‌كه با كاربرد سيليسيم، وزن تر و خشك ريشه، طول ريشه و طول ساقه و تعداد ميانگره‌ها، ، فنل‌كل، فلاونوئيدكل، فعاليت آنتي‌اكسيداني و درصد اسانس، تحت‌تاثير تنش خشكي، افزايش يافت.نتيجه‌گيري: افزايش غلظت سيليسيم در محلول پاشي سبب افزايش اجزاي عملكرد گياه زوفا در شرايط تنش كم‌آبي گرديد. همزمان اين تيمار توانست سبب افزايش توليد متابوليت‌هاي ثانويه گياه شامل مجموع تركيبات فنلي، فلاونوئيدي، درصد اسانس و درنتيجه افزايش درصد مهار راديكال‌هاي آزاد گردد. اين نتايج بيانگر خاصيت بهبود دهندگي سيليسيم روي عملكرد گياه دارويي زوفا در شرايط تنش خشكي مي‌باشد. باتوجه به غلظت‌هاي مورد استفاده سيليسيم، مشاهده شد مؤثرترين غلظت سيليسيم 1.5 ميلي‌گرم برليتر بوده است.