انگاره‌ها و كليد واژه‌هاي فرشتگاني: رويكردي متن‌ شناختي به معنا و كاررفت چند واژۀ دانشورانه در فرشته ‌شناسي مانوي

اين مقاله بر اساس متن‌هاي ايراني ميانۀ مانوي و با رويكردي متن‌شناسانه به بازشناخت معنا و كاررفت چند واژۀ دانشورانه/ دانش‌واژه در فرشته‌شناسي مانوي، به‌ويژه لغت «فرشته» (frystg, fryštg) و «فرستاده» (frystg, fryštg)، مي‌پردازد. كاربرد يك لفظ براي دو معنا و/ يا انگاره در مكتوبات مانوي نتيجۀ بازتعريفي بود كه هر يك از جماعت‌هاي مختلفِ مانوي از دو انگارۀ «فرشته» و «فرستاده» ارائه داده بودند. مقاله نشان مي‌دهد واژۀ ايراني frys/štg در ادبيات ايرانيِ مانوي تحت تأثير مكتوبات سرياني بازتعريف شده و گسترش معنايي يافته است؛ بازتعريفي كه مي‌توانست از يك رسول يك فرشته و از آن فرشته يك شاه بيافريند. در اينجا، واژه‌هاي دانشورانۀ خدا، خداوند، بغ، و بغ‌پور را نيز بررسي كرديم و نشان داديم اين لغات عالمانه در چه بافتارهايي ظاهر مي‌شوند و به چه مصداق‌هايي اشاره دارند. بررسي ما گوياي آن است كه همۀ اين دانش‌واژه‌ها نه تنها براي فرشتگان (ملائكه) و شخصيت‌هاي تاريخي (مانند شخص ماني و رهبران و بزرگان مانوي و همچنين رسولان پيشين) به كار مي‌رفته، بلكه دايرۀ شمول آن دست‌كم يكي از ايزدان مانوي، يعني «فرستادۀ سوم»، را نيز در بر مي‌گرفته است.