تطور برهان لم و إن از منطق به فلسفه اولي در كلام ابن‌سينا و ملاصدرا

اصطلاحات برهان، برهان لمّي، برهان انّي، برهان اني مطلق و دليل در منطق تعاريف ويژه‌اي دارند. ولي برخي از اين اصطلاحات آن‌گاه كه از منطق به فلسفه منتقل شده، فيلسوفان بر پايه حفظ تقسيم برهان به لمي و إني در منطق، در آن اصطلاحات تصرفاتي انجام داده‌اند. شواهدي در كلام ابن‌سينا و ملاصدرا وجود دارد كه تطور اين اصطلاحات را در فلسفه نشان مي‌دهد. برهان در فلسفه بر لمي مطلق و دليل بر لمي غير مطلق اطلاق مي‌شود و قياس شبيه به برهان در كلام ابن‌سينا بر برهان اني مطلق از نوع سوم در منطق تطبيق مي‌شود و برهان بالعرض در كلام ملاصدرا نوعي برهان لمي غير مطلق است و برهان صديقين ملاصدرا ـ كه از حقيقت وجود آغاز مي‌كند ـ بر برهان اني مطلق از نوع سوم منطبق است كه ملاصدرا آن را برهان شبيه به لمّي ناميده است. در فلسفه برهان به دو شق بالذات و بالعرض تقسيم مي‌شود. «برهان دليل»، خاصه برهان امكان در اثبات واجب، از نظر ملاصدرا برهان لمي بالعرض تلقي مي‌شود، نه برهان لمي بالذات . توجه به تطور اين اصطلاحات از منطق به فلسفه اولي، راه‌گشاي تفسير دقيق عباراتي است كه فيلسوفان آنها را در فلسفه به‌كار برده‌اند. اصطلاحات برهان، برهان لمّي، برهان انّي، برهان اني مطلق و دليل در منطق تعاريف ويژه‌اي دارند. ولي برخي از اين اصطلاحات آن‌گاه كه از منطق به فلسفه منتقل شده، فيلسوفان بر پايه حفظ تقسيم برهان به لمي و إني در منطق، در آن اصطلاحات تصرفاتي انجام داده‌اند. شواهدي در كلام ابن‌سينا و ملاصدرا وجود دارد كه تطور اين اصطلاحات را در فلسفه نشان مي‌دهد. برهان در فلسفه بر لمي مطلق و دليل بر لمي غير مطلق اطلاق مي‌شود و قياس شبيه به برهان در كلام ابن‌سينا بر برهان اني مطلق از نوع سوم در منطق تطبيق مي‌شود و برهان بالعرض در كلام ملاصدرا نوعي برهان لمي غير مطلق است و برهان صديقين ملاصدرا ـ كه از حقيقت وجود آغاز مي‌كند ـ بر برهان اني مطلق از نوع سوم منطبق است كه ملاصدرا آن را برهان شبيه به لمّي ناميده است. در فلسفه برهان به دو شق بالذات و بالعرض تقسيم مي‌شود. «برهان دليل»، خاصه برهان امكان در اثبات واجب، از نظر ملاصدرا برهان لمي بالعرض تلقي مي‌شود، نه برهان لمي بالذات . توجه به تطور اين اصطلاحات از منطق به فلسفه اولي، راه‌گشاي تفسير دقيق عباراتي است كه فيلسوفان آنها را در فلسفه به‌كار برده‌اند.