نقد و بررسي تحليل معناشناختي مصلحت از ديدگاه علامه طباطبايي

مطابق ديدگاه علامه، مصلحت عبارت است از بودن شيء بر مقتضاى طبيعت اصلي خود، به‌گونه‌اي كه خير و فايده شايسته و در خور بر آن مترتب گردد بدون اينكه فاسد شود تا از آثار خوبش محروم گردد. اين تعريف به سه عنصر اصلي «مصلحت، امري از سنخ بودن و وجود»، «مقتضاي طبيعت اصلي اشياء» و «ترتّب خير و نفع شايسته بر طبيعت اصلي اشياء» و دو عنصر فرعي ديگر قابل تحليل معناشناختي است. پيامد اين تحليل در قلمرو و مصاديق مصلحت روشن مي­شود. گرچه تعريف ارائه‌شده تعريف دقيقي است، اما به نظر مي­رسد جامع افراد نبوده و تنها شامل مصلحت تكويني باشد. به همين جهت اگر بخواهيم تعريف جامعي ارائه دهيم، بايد بگوييم مصلحت، شايستگي و تناسب هر امري با مقتضاي حقيقت اصلي شيء است . اين تعريف به سه عنصر اصلي «مصلحت، امري وجودي و عدمي متناسب با مقتضاي حقيقت اصلي اشياء»، «مقتضاي حقيقت اصلي اشياء» و «وابستگي مراتب مصلحت، به ميزان تناسب و شايستگي با حقيقت اصلي اشياء» و سه عنصر فرعي ديگر قابل تحليل است. پيامد اين تحليل در قلمرو و مصاديق مصلحت نيز روشن مي­شود.