وحدت نفس در حكمت متعاليه و نسبت آن با وحدت هستي

در حكمت متعاليه، نفس انساني همچون نظام هستي از وحدتي در عين كثرت برخوردار است. وحدت هستي نتيجه طبيعي اصالت و تشكيك وجود است. اما اينكه ملاصدرا فراتر از نگاه تشكيكي، به وحدت شخصيه وجود رسيده يا خير، مسأله‌اي مورد اختلاف بوده و نيازمند اثبات است. ازآنجاكه شناخت نفس روزنه‌اي بر شناخت هستي‌ست، با تحليل ويژگي‌هاي آن مي‌توان به اين پرسش پاسخ داد كه آيا وحدت حاكم بر نفس به وحدت تشكيكي شبيه‌تر است يا وحدت شخصيه وجود؟ از ره‌گذر اين پاسخ، نوع وحدت هستي نيز آشكار مي‌گردد. نفس به‌نوعي با بدن، مراتب و قوايش وحدت دارد و هرچند بررسي اين وحدت با استمداد از نظريه حركت جوهري و تكامل تدريجي نفس تشكيكي بودن آن را تقويت مي‌كند، اما از سوي ديگر، شواهد متعددي مثل ذاتيت مراتب نفس نسبت به آن، كيفيت تعقل، بساطت و حضور نفس و همچنين تحليل رابطه نفس و بدن نشان از شخصيه بودن وحدت نفس دارد.