نسبت‌سنجي قولِ به اصالت وجود با معقول ثاني بودن آن

از ميان فلاسفه، افرادي همچون شيخ اشراق و علامه حلي و پيروانشان قائل به اصالت ماهيت بودند و طبيعتاً وجود را معقولِ ثاني دانستند، اما با ظهورِ حكمت متعاليه و قولِ به اصالتِ وجود انتظار مي‌رفت كه قائلين به اين ديدگاه، وجود را معقول ثاني قلمداد نكنند. اما مشاهده مي‌كنيم كه ملاصدرا و پيروانِ وي در حكمت متعاليه باز هم وجود را معقولِ ثاني مي‌دانند. هدفِ اين پژوهش پاسخ به اين مسأله است كه آيا اين دو ديدگاه تهافت و تضادي دارند يا خير، و اگر تضادي وجود دارد، وجه جمع و توجيه عبارات ملاصدرا به چه صورت است. طبيعتاً روش ما در اين پژوهش توصيفي و تحليلي است. با توجه به عبارات ملاصدرا و جمع‌بندي نهايي از ديدگاه او، اولاً شكي نيست كه او قائل به اصالت وجود بوده است ودر عين حال وجود را معقول ثاني فلسفي قلمداد كرده است، و ثانياً از نگاه نگارندگان با توجه به اينكه ملاصدرا علاوه بر خارجي دانستنِ اتصافِ معقولات ثاني فلسفي، عروضشان را نيز خارجي مي‌داند، اساساً تهافت و تضادي باقي نمي‌ماند و نيازي به دست برداشتن از هيچ‌يك از دو ديدگاه ملاصدرا نيست.