شماره ركورد
1352264
عنوان مقاله
تاثير موقعيت ستارگان بر نگارههاي انساني در دو نسخۀ صورالكواكب قرن نهم هجري
پديد آورندگان
رباني ، علي اصغر - - , خودداري ناييني ، سعيد دانشگاه هنر تهران - دانشكده حفاظت و مرمت - گروه مطالعات موزه
از صفحه
125
تا صفحه
143
كليدواژه
صورالكواكب , عبدالرحمن صوفي رازي , نگارگري , صورتهاي فلكي , هنر دوره تيموري
چكيده فارسي
«صورالكواكب الثابته» اثر صوفي رازي جزو كتب آموزشي نجوم قديم است. اين كتاب يك راهنماي مصور شناخت آسمان است كه توضيحات جامعي دربارۀ مختصات و ويژگيهاي نجومي اجرام سماوي دارد. در صورالكواكب براي هر يك از صورتهاي فلكي دو تصوير قرينه ديده ميشود كه يكي مربوط به آسمان و ديگري مربوط به كرۀ آسماني است. از ميان 48 صورتِفلكي مندرج در صورالكواكب، چهارده نگاره با پيكرۀ انسان مرتبط است كه از نظر ساختار در دو دستۀ انساني (شامل يازده صورت) و موجودات پنداري انساننما (شامل سه صورت) قرار ميگيرد. با توجه به ويژگيهاي تصويرسازي كتاب مذكور، ميتوان نگارههاي آن را بهعنوان نمادي از نگارگري دورههاي گوناگون مورد مطالعه قرار داد. پژوهش حاضر با هدف روشن نمودن ميزان و نحوۀ تاثيرپذيري طرح و نقش پيكرههاي آسماني در دو نسخه از صورالكواكب قرن نهم هجري از موقعيت سماوي اجرام و ستارگان انجام شده است. نگارندگان در پاسخ به اين سوال كه نگارگران صورالكواكب در قرن نهم هجري با هدف رعايت ضوابط نجومي و موقعيت ستارگان، چه تغييراتي در پيكرۀ نگارههاي انساني ايجاد كردهاند؟ به آن دسته از تفاوتهاي ترسيمي در پيكرنگاري و جامهآرايي پرداختهاند كه منشا علمي-نجومي دارد. آن مواردي كه نگارگران بر اساس ملاحظات نجومي(براي ثبت موقعيت دقيق ستارگان)، ناچار به اعمال تغييراتي در حالت متعارف پيكرهها بودهاند به طوري كه جز با دلايل نجومي توجيهپذير نيست. و يا بهواسطۀ شكل پيكرۀ آدمي، مجبور به جابهجاييهاي جزيي در موقعيت ستارگان شدهاند. روش تحقيق در اين پژوهش توصيفي-تحليلي است و با استفاده از منابع كتابخانهاي به تجزيهوتحليل كيفي چهارده نگارۀ انساني و نيمهانساني در دو نسخۀ صورالكواكب متعلق به قرن نهم هجري محفوظ در كتابخانههاي ملي فرانسه و كنگرۀ آمريكا پرداخته است. نگارههاي مربوطه در مقايسه با اصول و قواعد پيكرنگاري رايج در قرن نهم هجري و نيز مطابقت با نقشۀ آسمان مورد واكاوي قرار گرفتهاند. نتايج اين پژوهش نشان ميدهد كه نگارگران صورالكواكب در قرن نهم هجري توانستهاند در زمينۀ رعايت وجه زيبايي در كنار حفظ ضوابط نجومي به نوعي از توازن دست پيدا كنند. اين نوآوري با اعمال اندك تغييراتي در سنن رايج تصويرسازي صورالكواكب، ازجمله جابهجايي علائم و نشانههاي ستارگان بر روي پيكرهها و تغيير در شكل لباسها و ابزار جانبي آنها انجام شده است.
عنوان نشريه
نگره
عنوان نشريه
نگره
لينک به اين مدرک