بررسي دلالت‌ هاي ضمني در مثنوي با توجه به تناسب واژگان

دلالت ضمني يكي از رويكردهاي نشانه ‌شناسي است كه با معناهاي پنهان و ژرف‌ساخت متون به‌ مثابه‌ كليت‌هاي نظام ‌مند سروُكار دارد و درپي آن است تا با تكيه بر بافت كاربردي واژه و ويژگي‌هاي مخاطب، از ظاهر نظام‌هاي نشانه‌اي عبور كند و به لايه‌هاي زيرين متن دست يابد. مثنوي به‌دليل ساختار تأويل‌پذير و تودرتو، قابليت بررسي از اين ديدگاه را دارد و با واكاوي دلالت‌هاي ضمنيِ آن مي‌توان به انسجام و وحدت اندام‌وار و نيز مفاهيم پنهان بسياري پي برد. هدف اين پژوهش، تبيين چگونگي دلالت‌هاي ضمنيِ برآمده از تناسب الفاظ در مثنوي است؛ ازاين‌رو در پژوهش حاضر با روش تحليل محتوا از ديدگاه نشانه‌شناسي گفتماني، برخي از دلالت‌هاي ضمني مثنوي از دو منظر بررسي و تحليل مي‌شود. يافته‌هاي پژوهش بيانگر آن است كه دلالت ضمنيِ برآمده از تناسب الفاظ در مثنوي به دو شكل ديده مي‌شود: در شكل اول، باهم‌آيي و تناسبِ واژگان برجسته‌ يك رويداد يا داستان ديني و تاريخي مشهور در محور هم‌نشينيِ بيت، تداعي‌كننده‌ آن رويداد براي مخاطب و القاكننده‌ معناي ضمني ديگري است كه با ظاهر بيت و زمينه‌ اصلي بحث در محور عمودي شعر نيز هماهنگي دارد. در شكل دوم، شاعر، واژگان و فرازهاي برجسته از داستاني مشهور و مرتبط را با كلام خود مي‌آميزد؛ ولي اين نشانه‌هاي زباني، معناي ثانويّه‌اي به بيت نمي‌بخشد؛ بلكه حضور آن واژگان در تعدادي از ابيات متوالي، مخاطب را به دلالت ضمنيِ موجود در كليّت ابيات رهنمون مي‌‌كند.