مطالعه تطبيقي جايگاه و كاركردهاي علم نجوم و تنجيم در دو قلمرو صفويه و عثماني

علم نجوم در ادوار مختلف تاريخي به دليل جنبه كاربردي در زندگي انسان ‌ها و نيز تمايل و گرايش دانشمندان براي فعاليت در اين عرصه علمي مورد توجه حاكمان و عامه مردم بوده است. اين اقبال و توجه به نجوم در دوره صفويه و عثماني نيز تداوم يافت و دانشمندان اين عرصه آثار متعددي در زمينه نجوم از خود برجاي گذاشتند كه نشان‌دهنده توجه و گرايش آن‌ها به نجوم در اين روزگار است. پژوهش پيش رو در چارچوب جايگاه و كاركردهاي علم نجوم و تنجيم در دو قلمرو صفويه و عثماني، به روش تطبيقي و برمبناي منابع دست اول تاريخي و منابع تحقيقاتي معتبر به بررسي و تحليل اين موضوع مي‌پردازد كه در عصر مورد مطالعه (از قرن دهم تا نيمه قرن دوازدهم هجري/ قرن شانزدهم تا نيمه قرن هجدهم ميلادي) حاكمان و عامه مردم به نجوم گرايش بيشتري داشتند يا تنجيم؟ چه عواملي بسترساز اين گرايش و اقبال بود؟ و تحولاتي كه در علم نجوم مقارن با همين ايام در اروپا اتفاق افتاد چه تأثيري بر فعاليت‌هاي نجومي اين عصر نهاد؟ يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد در قلمرو صفويه و سرزمين عثماني چه در دربار و چه در نزد عامه مردم، هيچ‌گونه تفكيك و تمايزي ميان آنچه در حوزه نجوم علمي بود و آنچه شبه‌نجوم و تنجيم بوده صورت نگرفت و اين امر موجب رشد اوهام و خرافات در جامعه گرديد. سطح پايين دانش و آگاهي جامعه، گرايش افراطي بعضي از حاكمان به خرافاتي كه توسط درباريان ترويج و تقويت مي‌شد، از علل مهمي بودند كه مسلمانان اين عصر را از تلاش براي دستيابي به دانش نجومي جديد كه اروپا در حال گذر از آن بود، بازداشت.