سنخ‌شناسي جريان نومعتزليان در شمال آفريقا براساس روش قصد گراي اسكينر

جامعۀ اسلامي پس از مواجهه با مدرنيته، تحولات مهمي را تجربه كرد كه شكل‌گيري انواع جريان‌هاي فكري نمونه‌اي از آن است. از جريان‌هاي مهم اسلامي كه بر پايۀ مفاهيمي ‌چون عقل‌گرايي و انسان‌گرايي شكل گرفت و به‌تدريج گسترش يافت، اعتزال نو است. اگرچه اين جريان در جهان اسلام ريشه دواند، اما شاخۀ نواعتزالي‌هاي شمال ‌آفريقا تنوع و تكثّر قابل توجهي پيدا كرد و شاخه‌هاي وابسته به آن داراي اصول فكري مختص به‌ خود شدند. پژوهش حاضر درصدد است گونه‌هاي فكري نومعتزليان شمال آفريقا را با كاربست روش قصدگراي اسكينر احصا كند و به بازنمايي زمينه‌هاي گفتماني پديدآوردندۀ آن بپردازد تا چارچوب‌هاي فكري گونه‌هاي نومعتزلي در آن حوزه جغرافيايي را تبيين كند. بررسي‌ آثار نومعتزليان نشان مي‎دهد كه سنخ‌هاي فكري نومعتزلي در شمال‌ آفريقا از مقتضيات عصري و جغرافيايي، ساختارهاي سياسي و فضاي فكري خود متأثر بودند و مطابق با تفاوت‌هاي ماهوي همچون تنوع بافت فكري و تعدد چارچوب معرفتي مشخص قابل تقسيم‌اند.