بررسي رويكردهاي تحليليِ تحول فقه و كلام اماميه در سده‌ هاي چهارم و پنجم قمري

در انديشۀ فقه و كلام امامي طي سده هاي چهارم و پنجم قمري تحولي آشكار پديد آمده و پژوهشگران غالباً با دو رويكرد متفاوت به بررسي اين موضوع پرداخته‌اند؛ برخي با رويكرد زمينه گرا، زمينه‌هاي تاريخي را برجسته كرده و تحول كلام و فقه اماميه در اين دوره را متأثر از آن دانسته ‌اند. برخي ديگر با رويكرد ثابت گرا، بر ثبات انديشه و فكر امامي از دورۀ حضور تا دورۀ مورد نظر تاكيد كرده و انديشۀ امامي آن دوره را صرفاً بسط متون و نصوص پيشين اماميه دانسته اند. در اين نوشتار، نخست دو رويكرد يادشده به تفصيل معرفي و نقد شده و اين نتيجه به دست آمده است كه در تحليل تحول كلام و فقه امامي در دورۀ زماني مورد بحث، نه زمينه‌گرايي و نه ثابت گرايي بلكه رويكرد سوم با عنوان پيشنهادي «رويكرد اصل-واقع» كه زمينه‌ها و مقتضيات آن دوران و همچنين حفظ اصول و ثابتات كلامي- فقهي مأثور از امامان(ع) را در نظر مي گيرد، از اعتبار بيشتري در تبيين موضوع و مسئله برخوردار است.