آسيب‌شناسي پديدۀ «رويكرد» در پژوهش‌هاي هنري ايران: مطالعۀ موردي بينامتنيت در هنر اسلامي

يكي از پديده‌هاي چشمگير در پژوهش ‌هاي تاريخ هنر ايران، ظهور مفهوم «رويكرد» از حدود سال 1390ش است كه پژوهشگران را ملزم به كار بر اساس يكي از نظريه ‌هاي فلسفي غربي مي‌كند، درحالي‌كه غربيان علي ‌رغم سابقۀ بسيار بيشتر در مطالعات هنر اسلامي، به‌ جز موارد خاص، هيچ‌ گاه آثار هنر اسلاميِ متعلق به صدها سال پيش را از دريچۀ تفكر فلاسفۀ معاصر نگاه نكرده‌ اند. مقالۀ حاضر به دنبال كشف ريشه‌ هاي شكل‌ گيري اين نگرش در مقالات دانشگاهي ايران، علّت رواج فزايندۀ «رويكرد»، و تحليل ميزان كارآيي آن است. به دليل تنوع زياد رويكردها و طيف وسيع موضوعات هنري، ميزان كارآيي بينامتنيت و نظريه ‌هاي مشابه در تحليل آثار هنر اسلامي ايران مورد بررسي قرار گرفته است. يافته‌ ها نشان مي ‌دهند كه نتايج اين قبيل مقاله‌ها چندان كمكي به شناخت آثار هنري و عوامل مرتبط با آن نمي‌ كنند و بيشتر جنبۀ آموزش يا توضيح دوبارۀ نظريۀ بينامتنيت با ذكر مثال را دارند. به همين سبب، مخاطبْ مجذوب آن‌ها نمي‌ شود و با هيچ كشف جديدي در حوزۀ تاريخ فرهنگ و هنر كه مرزهاي دانش را جلو ببرد همگام نيست.